De klimaattoppen in Madrid

DONDERDAG 12 DECEMBER 2019 Deze week en afgelopen week worden in Madrid drie toppen van de Verenigde Naties gehouden: de COP, de CMP en de CMA. Alle drie gaan over het klimaat. Morgen is de slotdag. Wat zijn dit voor conferenties? Hoe zijn ze georganiseerd?

COP25 Het is de 25e keer dat de COP wordt gehouden. Dat is de jaarlijkse vergadering van de landen die het Klimaatverdrag uit 1992 hebben ondertekend. Dit Klimaatverdrag heet voluit het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering. De vergadering heet Conferentie van Partijen, of in het Engels Conference of the Parties (COP). De conferentie is twee weken bijeen, van 2 tot en met 13 december. Het is de 15e keer dat ook de CMP wordt gehouden. Dat is de jaarlijkse vergadering over het Kyoto Protocol uit 1997, voluit het Protocol van Kyoto bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering. Ook hier heet de vergadering Conferentie van Partijen, in het Engels voluit Conference of the Parties Serving as the Meeting of Parties to the Kyoto Protocol (CMP). Het is ten slotte de 2e keer dat een conferentie over het Akkoord van Parijs uit 2015 wordt gehouden, CMA geheten; ik zal het Akkoord van Parijs verder niet bespreken.

MADRID COP en CMP worden dus jaarlijks gehouden. Vorig jaar waren ze in het Poolse Katowice en volgend jaar zal het in het Schotse Glasgow zijn. Ze zijn ook een keer in ons land gehouden, dat was in 2006, in Den Haag. Volgens de afspraken worden ze in Bonn gehouden als geen andere plaats is aangewezen. In Bonn is namelijk het secretariaat gevestigd. In de afgelopen 25 jaar werden ze slechts twee keer daadwerkelijk in Bonn gehouden. De laatste keer was in 2017. Met uitzondering van Oceanië is elk werelddeel aan de beurt geweest. Ze zouden dit jaar eigenlijk in Rio de Janeiro zijn, daarna werd het Santiago (Chili) maar uiteindelijk is het dus Madrid geworden.

BIJNA TWEE HONDERD partijen hebben zich bij het Klimaatverdrag aangesloten. Dat zijn allemaal landen. Plus de Europese Unie, de EU. Daarmee hebben bijna alle landen in de wereld zich bij het Klimaatverdrag aangesloten, ook de landen in Afrika en Azië. En ook de VS. De meeste landen hebben zich ook bij het Kyoto Protocol aangesloten. Opvallende uitzondering is de VS.

PRESIDENT Al die landen zijn lid van de Conferentie van Partijen. Jaarlijks kiest de conferentie uit haar midden een President. De keuze is dit jaar op Chili gevallen; de Chileense minister van Milieuzaken Carolina Schmidt is daardoor president geworden. In 2000 was Jan Pronk de president, toen de conferentie in Den Haag werd gehouden; Pronk was toen minister van Milieuzaken. Een van de taken van de President is het voorzitten van de plenaire vergaderingen. Elke conferentie kiest een president, maar ik neem aan dat Schmidt niet alleen president van de COP is geworden maar ook van de CMP/Kyoto.

ZEE De conferenties stellen hun eigen agenda’s vast. Daarbij heeft de President echter een flinke vinger in de pap. Het agendavoorstel wordt namelijk door het secretariaat in overeenstemming met de President gemaakt. Volgens het Franse dagblad Le Monde is het dankzij Schmidt dat dit jaar de zeeën zo prominent op de agenda staan.

QUORUM De vergaderingen van de conferenties zijn openbaar, uitzonderingen daargelaten.Vergaderingen kunnen alleen plaatsvinden als tenminste een derde van de leden aanwezig is. Besluiten kunnen alleen genomen worden als tenminste twee derde van de leden aanwezig is.

STEMMEN In die vergaderingen heeft elke partij één stem. Het maakt dus niet uit of een land groot of klein is, rijk of arm. In tegenstelling tot besluiten die over procedures gaan, is voor het nemen van besluiten die over de inhoud gaan een gewone meerderheid der stemmen niet voldoende. Daarvoor is altijd een versterkte meerderheid nodig, namelijk van twee derde van de uitgebrachte stemmen. Bovendien moet het streven zijn om inhoudelijke besluiten unaniem te nemen. Zowel de Europese Unie als haar 28 lidstaten hebben stemrecht. Maar als de EU stemt, dan mogen die lidstaten niet stemmen. En vice versa. Als de EU stemt, heeft ze als enige niet één stem, maar 28 stemmen. Ik neem aan dat de Europese Unie inderdaad gaat stemmen. De nieuwe voorzitter van de Europese Raad – Charles Michel – vertegenwoordigt de EU op de conferenties. Michel was tot voor kort premier van België. De normale manier van stemmen is door hand op steken.

(Mr. Leon)

De Navo

WOENSDAG 4 DECEMBER 2019 De Navo bestaat 70 jaar en dat wordt vandaag officieel gevierd met een belangrijke Navo-bijeenkomst. Maar wat is dat eigenlijk, de Navo?

VERDRAG De Navo is een afkorting voor Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. De organisatie is in het leven geroepen met het Noord-Atlantisch Verdrag. Dit verdrag is in twee officiële talen opgesteld, het Engels en het Frans. Navo heet in het Engels North Atlantic Treaty Organisation (Nato) en in het Frans Organisation du traité de l’Atlantique nord (Otan).

IN 1949 is de Navo opgericht. Nederland behoorde samen met de Verenigde Staten en Canada bij de eerste twaalf landen die er lid van werden. Inmiddels zijn er 29 lidstaten. Al onze buurlanden zijn bij de Navo. EU-landen hoeven niet per se Navo-lid te zijn. Zo zijn Finland, Zweden, Oostenrijk en Ierland geen lid. Bovendien hoeft een Europees land geen EU-land te zijn. Zo zijn ook Turkije en Montenegro Navo-lid.

MILITAIR BONDGENOOTSCHAP In het verdrag is afgesproken dat alle lidstaten bij een gewapende aanval op één van hen die lidstaat zullen bijstaan, zo nodig met ”gebruik van gewapende macht” (artikel 5). De Navo is dus een militair bondgenootschap. Maar wat betekent dit bij cyberaanvallen en aanvallen op een satelliet? Dat is nog niet duidelijk. Tegelijkertijd is trouwens afgesproken dat elke lidstaat werkt aan haar militaire defensie door ”voortdurend en op doelmatige wijze zich zelf te versterken”. De Amerikanen vinden dat veel Europese landen, waaronder Nederland, dat niet genoeg doen.

DE NOORD-ATLANTISCHE RAAD is het hoogste bestuursorgaan van de Navo. De raad bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten. Elke lidstaat stuurt één vertegenwoordiger. De vergaderingen worden op het Navo-hoofdkwartier gehouden; sinds enkele jaren ligt dat in Brussel. Vergaderd wordt aan een ronde tafel, de tafelschikking is in alfabetische volgorde van lidstaten.

GEEN VRIJ MANDAAT Er wordt minstens een keer per week vergaderd. Meestal zijn dat vergaderingen van de vaste vertegenwoordigers, ambassadeurs genaamd. De vaste vertegenwoordiger van Nederland heet Marisa Gerards. Deze vertegenwoordigers stemmen mét last en mét ruggespraak van hun regering. Anders dan Tweede Kamerleden en gemeenteraadsleden hebben ze dus geen vrij mandaat.

TOP Enkele keren per jaar bestaat de raad uit de ministers van de lidstaten, ministers van Buitenlandse Zaken of van Defensie. Heel af en toe zijn het de premiers of presidenten van de lidstaten die de raad vormen, een Navo-top. Zo’n Navo-top is er er vandaag. Trump, Trudeau, Rutte, Johnson, Merkel, Frederiksen, Wilmès, Erdogan, Djukanovic en vele anderen – waaronder Macron – zullen er bij zijn. De top wordt dit keer bij wijze van uitzondering in Londen gehouden; Londen was het ook het eerste Navo-hoofdkwartier.

VETO Maar hoe de raad ook is samengesteld, besluiten kan de raad alleen nemen als iedereen het ermee eens is. Elke lidstaat kan dus een besluit tegenhouden. Elke lidstaat heeft met andere woorden het recht van veto, ongeacht haar grootte of militaire kracht.

DE SECRETARIS-GENERAAL is de voorzitter van de raad. Dat is tegenwoordig Jens Stoltenberg, uit Noorwegen. Drie Nederlanders zijn hem voorgegaan; de laatste was Jaap de Hoop Scheffer, van 2004 tot 2009.

MILITAIR OPPERBEVEL van de Navo is altijd in handen van een Amerikaanse generaal. De eerste opperbevelhebber was Dwight Eisenhower, later president van de VS. Een andere bekende opperbevelhebber was in de jaren zeventig Alexander Haig, later minister van Buitenlandse Zaken onder Ronald Reagan.

(Mr. Leon)

Blijft Climate Engineering en Geo-engineering wetteloos?

DINSDAG 28 MEI 2019 Eind februari/begin maart stond in de Volkskrant een ingezonden brief van professor Frank Biermann van de Universiteit Utrecht. Biermann schrijft dat er sinds enige tijd serieus onderzoek wordt gedaan naar technieken waarmee kan worden ingegrepen in het klimaatsysteem, Climate Engineering of Geo-engineering, zodat de afgesproken klimaatdoelen tóch nog gehaald kunnen worden. Daarbij gaat het om technieken zoals het op grote schaal uit de lucht halen van kooldioxide met enorme machines of met grote arealen snelgroeiende planten, carbon dioxide removal technologies. Of om technieken waarmee speciale vliegtuigen een grote hoeveelheid fijnstof in de dampkring brengen, waardoor de aarde enkele graden afkoelt, solar radiation management. Biermann is kritisch over deze technieken. Ten eerste omdat ze de oorzaak van de opwarming niet wegnemen. Ten tweede omdat ze ten koste gaan van heel veel landbouwareaal. Ten derde omdat het moeilijk is in te schatten wat in een regio de risicovolle effecten zijn op het weer, zoals in de regio Nederland. Hij is daarom van mening dat er internationale regels moeten komen, bijvoorbeeld over welke technieken aanvaardbaar zijn en wie ze mag gebruiken. Medio maart heeft Zwitserland een resolutie ingediend bij de United Nations Environment Assembly, een VN-Vergadering die om de twee jaar wordt gehouden. In deze Zwitserse resolutie wordt onder andere aangedrongen op meer onderzoek naar de schadelijke effecten van Climate Engineering en Geo-engineering. Wat is dit voor vergadering en hoe is het met de Zwitserse resolutie afgelopen?

UNEP De United Nations Environment Assembly is het algemeen bestuur van de UNEP en bestaat uit lidstaten van de Verenigde Naties (VN). UNEP is het United Nations Environment Programme, dat is het milieuprogramma van de VN dat officieel bestaat sinds 1997 maar roots heeft die teruggaan tot in de jaren zeventig. Het Assembly/algemeen bestuur bestaat pas sinds 2012; het is opgericht tijdens de VN-conferentie over Duurzame Ontwikkeling, in Rio de Janeiro (Rio+20). Het vergadert om de twee jaar, en wel in Nairobi (Kenia). Daar is het hoofdkantoor gevestigd.

Assembly De laatste Assembly/algemeen bestuur vergadering is afgelopen maart gehouden, en duurde een kleine week. Er waren iets meer dan 170 lidstaten vertegenwoordigd. Besluiten zoals over het al dan niet aannemen van een resolutie worden genomen op de laatste vergaderdag; dan zijn de aanwezige lidstaten door hun ministers vertegenwoordigd. Ook Nederland is lidstaat; onze vertegenwoordiger is minister Wiebes. De andere vergaderdagen worden gebruikt voor vooroverleg, bijvoorbeeld om voldoende steun te krijgen voor een resolutie. De meeste lidstaten doen aan dit vooroverleg mee – ook ons land en Zwitserland – en ze hebben daarin dan een vaste vertegenwoordiger (permanent representatives), meestal een hoge ambtenaar (diplomaat).

Zwitserse Resolutie De Zwitserse resolutie is mede ondertekend door tien andere landen. Ze zijn afkomstig uit alle werelddelen: Mali, Niger, Senegal en Burkina Faso (Afrika), Montenegro, Georgië en Liechtenstein (Europa), Mexico (Amerika), Zuid-Korea (Azië) en Micronesië (Oceanië). De resolutie stelt voorop dat ”climate change is one of the greatest challenges of our time, which undermines the ability of all countries, especially those developing countries that are particularly vulnerable to the adverse effects of climate change, to achieve sustainable development and poverty eradication.” En vervolgt: ”Further recognizing the urgent and prior need for further reduction of global greenhouse gas emissions and noting that geoengineering should not be seen as an alternative to mitigation efforts. Deeply concerned about the potential global risks and adverse impacts of geoengineering on environment and sustainable development, and noting the lack of multilateral control and oversight. Mindful of the varying definitions of geoengineering and the general distinction of technologies in solar radiation management and carbon dioxide removal, and taking into account their varying state of development with respect to science, their application, and potential risks.” De resolutie draagt daarom op aan de ”Executive Director of the United Nations Environment Programme to Prepare an assessment of the status of geoengineering technologies, in particular carbon dioxide removal technologies and solar radiation management, to include, inter alia: a. criteria which define these technologies; b. the current state of the science, including research gaps; c. the actors and activities with regard to research and deployment; d. current knowledge of potential impacts, including risks, benefits, and uncertainties with regard to each geoengineering technology; e. current state, including challenges, of governance frameworks for research, potential deployment and control for each geoengineering technology.” De Executive Director is de directeur van UNEP, dat is sinds begin dit jaar de Deense Inger Andersen.

Aannemen of verwerpen Het Assembly kan een resolutie aannemen of verwerpen. Een geldig besluit is pas mogelijk als meer dan de helft van de lidstaten aanwezig is. Er waren afgelopen maart iets meer dan 170 lidstaten present, en dat is genoeg, want er zijn iets meer dan 190 staten lid. Ook Nederland was aanwezig. De Zwitserse resolutie was niet de enige ingediende resolutie. In totaal zijn er 29 resoluties ingediend, waarvan er 23 zijn aangenomen. Een resolutie is aangenomen als de meerderheid van de aanwezige lidstaten vóór stemt; elke lidstaat – groot of klein – kan daarbij één stem uitbrengen. Voor 80% van de resoluties was er dus een meerderheid te vinden, waaronder die voor Marine plastic litter and microplastics, Sustainable coral reefs management en Promote gender equality and the human rights and empowerment of women and girls in environmental governance.

Aangenomen? De Zwitserse resolutie hoort tot de 20% die is verworpen. Many representatives expressed regret that, due to the opposition of some member States, no agreement had been reached at the current session on the draft resolution on geoengineering and its governance, aldus het officiële verslag van de vergadering. Dit is geen woordelijk verslag en er staat evenmin in welke lidstaten ”opposition” voerden en hoeveel of welke lidstaten uiteindelijk tegen of voor de resolutie hebben gestemd. In de ingezonden brief van Frank Biermann staat dat onder andere de VS en veel olieproducerende landen het voorstel zouden willen blokkeren. Hoorde Nederland daar ook bij? Of heeft het alleen maar tegen de resolutie gestemd? Of heeft het juist voor gestemd? En misschien zelfs achteraf ”expressed regret”? Het is mij niet bekend.

BRONNEN:

”UNEP”

Rule 1 van de Rules of Procedure van de United Nations Enviroment Assembly of the United Nations Environment Programme luidt: The United Nations Environment Assembly shall normally hold one regular session every two years.

Rule 4 luidt: Regular sessions shall be held at the headquarters of the United Nations Environment Programme, unless otherwise decided by the United Nations Environment Assembly at a previous session.

”Aannemen of verwerpen”

Rule 16 van de Rules of Procedure van de United Nations Enviroment Assembly of the United Nations Environment Programme luidt: Each member of the United Nations Environment Assembly shall be represented by an accredited representative, who may be accompanied by such alternate representatives and advisers as may be required.

Rule 32 luidt: The President may declare a meeting open and permit the debate to proceed when at least one third of the members of the United Nations Environment Assembly are present. The presence of a majority of the members of the United Nations Environment Assembly shall be required for any decision to be taken.

Rule 48 luidt: Each member of the United Nations Environment Assembly shall have one vote.

Rule 49 luidt: 1. Except where the present rules of procedure expressly provide otherwise, decisions of the United Nations Environment Assembly shall be made by a majority of the members present and voting. 2. For the purpose of these rules, the phrase “members present and voting” means members present and casting an affirmative or negative vote. Members which abstain from voting are considered as not voting.

Nieuw: Frans-Duitse Parlementaire Assemblee

DONDERDAG 28 MAART 2019 Afgelopen maandag is de Frans-Duitse Parlementaire Assemblee voor het eerst bijeengekomen. Deze Deutsch-Französische Parlamentarische Versammlung of Assemblée parlementaire franco‐allemande bestaat uit Duitse en Franse volksvertegenwoordigers. Wat kan er nog meer over deze Assemblee worden gezegd?

Accord De Duitse Bundestag en de Franse Assemblée nationale hebben eerder deze maand een gelijkluidend voorstel aangenomen waarin het een en ander is geregeld. In dit Deutsch-Französisches Parlamentsabkommen oftewel Accord parlementaire franco-allemand is bijvoorbeeld geregeld dat de assemblee bestaat uit 100 leden: 50 leden van de Bundestag en 50 leden van de Assemblée nationale.

Tweede Kamers Frankrijk en Duitsland hebben – net als ons land – een tweekamerstelsel: er is een Eerste en een Tweede Kamer. Duitsland heeft de Bundestag en de Bundesrat en Frankrijk heeft de Assemblée nationale en de Sénat. Bundestag en Assemblée nationale lijken het meeste op onze Tweede Kamer; Bundesrat en Sénat op onze Eerste Kamer.

Bundestag De Bundestag bestaat uit 709 leden: CDU/CSU (246), SPD (152), AfD (91), FDP (80), Die Linke (69), Bündnis 90/Die Grünen (67) en enkele fractielozen. CDU/CSU en SPD zijn de huidige regeringspartijen. De Franse Assemblée nationale bestaat uit 577 leden: La République en Marche/LREM (306), Les Républicains (104), Mouvement Démocrate et apparentés (46), UDI, Agir et Indépendants (29), Socialistes et apparentés (29), La France insoumise (16), Libertés et Territoires (16), Gauche démocrate et républicaine (16) en ook hier enkele fractielozen. LREM en Mouvement Démocrate zijn de huidige regeringspartijen. De Franse regering steunt dus op een veel grotere parlementaire meerderheid dan de Duitse.

Assemblee Bundestag en Assemblée nationale kiezen elk hun eigen 50 leden voor de Assemblee. Dat moet dan wel zo gebeuren dat uit elke fractie net zoveel leden worden gekozen als past bij de fractiegrootte. Bovendien moet er sprake zijn van une représentation tenant compte des majorités constituées de l’Assemblée nationale et du Bundestag allemand, tenminste le cas échéant. De gevormde politieke meerderheden in beide parlementen verschillen nogal, want de huidige Duitse regering steunt – zoals gezegd – op een veel minder grote parlementaire meerderheid dan de Franse. De assemblee ziet er nu als volgt uit: CDU/CSU (17), SPD (11), AfD (6), FDP (6), Die Linke (5), Bündnis 90/Die Grünen (5), La République en Marche/LREM (27), Les Républicains (10), Mouvement Démocrate et apparentés (4), UDI, Agir et Indépendants (3), Socialistes et apparentés (3) en La France insoumise, Libertés et Territoires en Gauche démocrate et républicaine elk (1). De Franse regeringspartijen zijn dus met 31 leden vertegenwoordigd terwijl de Duitse regeringspartijen met 28 leden zijn vertegenwoordigd. Bovendien is de grootste Franse regeringsfractie veel groter dan de Duitse evenknie: LREM (27) tegenover CDU/CSU (17). De laatste partij wil daarom dat besluitvorming in de Assemblee in twee ronden gebeurt: eerst instemming door de meerderheid van de 50 afgevaardigden van elk land en daarna instemming door de meerderheid van de voltallige Assemblee, aldus Franse krantenberichten van afgelopen dinsdag in Le Monde en Le Figaro.

Semester De Assemblee gaat twee keer per jaar vergaderen, de ene keer in Frankrijk en de andere keer in Duitsland. Die vergaderingen zijn openbaar. Het voorzitterschap is een duobaan: het is in handen van de voorzitter van de Assemblee nationale – nu: Richard Ferrand – en van de voorzitter van de Bundestag, nu is dat Wolfgang Schäuble. De vergadering kan besluiten nemen, zoals het opstellen van gezamenlijke resoluties van Bundestag en Assemblée nationale. Bundestag en Assemblée nationale moeten die resolutietekst dan zo spoedig mogelijk behandelen, en al dan niet aannemen.

EU Waarover mag de Assemblee zoal vergaderen en resoluties opstellen? Bijvoorbeeld over de politiek van de Europese Unie op het gebied van defensie, veiligheid en buitenlandse zaken. Maar ook bijvoorbeeld over het op elkaar afstemmen van Franse en Duitse rechtsregels.

VV De Assemblee is niet de enige vorm waarin Bundestag en Assemblée nationale met elkaar gaan samenwerken. Zo wordt er ook om de vier jaar een verenigde vergadering gehouden, waarin álle 709 en 577 leden van Bundestag en Assemblée nationale present zijn.

Europese Zaken Ook de parlementaire commissies van Bundestag en Assemblée nationale gaan met elkaar samenwerken, zoals gezamenlijke commissievergaderingen en hoorzittingen over de voorbereiding van EU-wetgeving of de omzetting van EU-richtlijnen in nationaal recht. Doel is meer onderlinge afstemming. Afgesproken is ook dat vergaderingen van de commissies voor Europese Zaken altijd mogen worden bijgewoond door commissieleden van het andere land en dat ze daarin ook het woord mogen voeren. Uiteraard hebben ze niet ook stemrecht.

NAVO Ten slotte gaan de Franse en Duitse delegaties van Bundestag en Assemblée nationale in andere parlementaire assemblees – zoals die van de NAVO en van de Raad van Europa – onderzoeken of ze ook daarin tot gezamenlijke initiatieven en standpunten kunnen komen.

BRONNEN:

”Accord”

Artikel 1 van de Accord parlementaire franco-allemand luidt: Instauration. Il est créé une Assemblée parlementaire franco‐allemande

Artikel 2 luidt (gedeeltelijk): Composition. L’Assemblée se compose de cinquante membres de l’Assemblée nationale et de cinquante membres du Bundestag allemand.

”Assemblee”

Artikel 2 van het Accord parlementaire franco-allemand luidt (gedeeltelijk): Composition. L’Assemblée se compose de cinquante membres de l’Assemblée nationale et de cinquante membres du Bundestag allemand. L’Assemblée nationale et le Bundestag allemand les désignent respectivement au début de leur législature respective selon leurs règles internes. La composition de l’Assemblée assure une représentation tenant compte de l’effectif des groupes politiques et, le cas échéant, des majorités constituées de l’Assemblée nationale et du Bundestag allemand.

”Semester”

Artikel 4 van het Accord parlementaire franco-allemand luidt: Présidence. L’Assemblée est présidée par le Président de l’Assemblée nationale et le Président du Bundestag allemand.

Artikel 5 luidt: Séances. L’Assemblée siège au moins deux fois par an, publiquement, sous la présidence du Président de l’Assemblée nationale et du Président du Bundestag allemand. Les séances ont lieu en principe alternativement en France et en Allemagne

Artikel 7 luidt: Délibérations. L’Assemblée adopte des délibérations et soumet à l’Assemblée nationale et au Bundestag allemand des propositions de résolutions communes. L’Assemblée nationale et le Bundestag allemand examinent dans les meilleurs délais, au sein de leurs organes, selon leurs procédures respectives, les délibérations adoptées par l’Assemblée et les propositions de résolutions communes.

”EU”

Artikel 6 van het Accord parlementaire franco-allemand luidt (gedeeltelijk): Compétences. L’Assemblée est compétente pour: (…) assurer le suivi des affaires internationales et européennes présentant un intérêt commun, y compris la politique étrangère, de sécurité et de défense européenne commune; formuler des propositions sur toute question intéressant les relations franco‐allemandes en vue de tendre vers une convergence des droits français et allemand.

”VV”

Artikel 9 van het Accord parlementaire franco-allemand luidt: Assemblée commune. L’Assemblée nationale et le Bundestag allemand se réunissent conjointement en tant qu’Assemblée commune, à intervalles réguliers, au moins tous les quatre ans, en France ou en Allemagne, afin de discuter des priorités communes et d’adopter des déclarations communes. Ces réunions sont présidées par le Président de l’Assemblée nationale et le Président du Bundestag allemand.

”Europese Zaken”

Artikel 11 van het Accord parlementaire franco-allemand luidt: Coopération des commissions. Les commissions de l’Assemblée nationale et du Bundestag allemand sont encouragées à établir une étroite coopération sur les questions présentant un intérêt commun. Cette coopération prend notamment les formes suivantes: réunions communes; auditions communes; discussions communes entre les rapporteurs; échange et coordination sur les projets de législation de l’Union européenne en cours; échange et coordination sur la transposition des directives de l’Union européenne dans les deux pays; les commissions s’attachent, si nécessaire, à une transposition convergente en droit interne; déplacements communs de délégations.Les présidents des commissions sont encouragés à discuter, à intervalles réguliers, sur des sujets présentant un intérêt commun.

Article 12 luidt: Participation réciproque aux réunions des commissions des affaires européennes. Les membres des commissions des affaires européennes de l’Assemblée nationale et du Bundestag allemand sont autorisés, sauf exception, à participer aux réunions de la commission des affaires européennes de l’autre assemblée, sans droit de vote.

”Navo”

Article 13 van het Accord parlementaire franco-allemand luidt: Coopération des délégations dans les assemblées interparlementaires. Les délégations de l’Assemblée nationale et du Bundestag allemand dans les assemblées interparlementaires examinent la possibilité de déposer des initiatives communes et de défendre des positions communes.

Nederland en de Veiligheidsraad

MAANDAG 24 DECEMBER 2018 Morgen is het Kerstmis. Als ik aan Kerstmis denk, dan denk ik onder andere aan – het is een cliché – vrede op aarde. En ons land heeft het (bijna) afgelopen jaar een bijzondere bijdrage geleverd aan de wereldvrede: het was lid van de Veiligheidsraad van de VN. Hoe werkt de Veiligheidsraad?

VN De Verenigde Naties bestaat sinds 1945. Het overgrote deel van alle landen is er lid van: er zijn nu 193 staten lid. De Veiligheidsraad (Security Council) is net als de Algemene Vergadering (General Assembly) en het Internationaal Gerechtshof (International Court of Justice) een VN-orgaan.

Leden van de Algemene Vergadering Alle staten die lid zijn van de VN hebben een zetel in de Algemene Vergadering. Elk lid heeft daarin één stem.

Veiligheidsraad Zijn belangrijkste taak is de handhaving van de internationale vrede en veiligheid.

Leden van de Veiligheidsraad De Veiligheidsraad bestaat uit 5 landen met een vast lidmaatschap (de vijf permanente leden) en 10 landen die tijdelijk lid zijn. China, Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Russische Federatie en Frankrijk zijn de permanente leden.

Niet permanente leden Het tijdelijk lidmaatschap duurt één of twee jaar. Nederland is één jaar lid geweest. Tijdelijke leden worden gekozen door de Algemene Vergadering. Voor een geldige keuze is een gewone meerderheid niet genoeg, maar is een 2/3 meerderheid nodig. Er is geen sprake van een vaste roulatie van tijdelijke leden. Een staat zal moeten ”solliciteren”. En de Veiligheidsraad geeft vooraf zijn oordeel over de geschiktheid van een kandidaat.

Besluiten Veiligheidsraad Elk lid heeft één stem. Voor besluiten over internationale vrede en veiligheid heeft echter elk vast lid vetorecht. Daar komt nog eens bij dat een gewone meerderheid van de (15) stemmen niet genoeg is: er zijn negen stemmen nodig voor een geldig besluit. Dat is een stem meer dan de gewone meerderheid.

Nederland Nederland is één jaar lid geweest. Bolivia, Ivoorkust, Equatoriaal-Guinea, Ethiopië, Kazachstan, Koeweit, Peru, Polen en Zweden waren in 2018 de andere negen tijdelijke leden. Ons voorlaatste lidmaatschap, was in 2000.

2018 De Veiligheidsraad heeft in 2018 heel wat af vergaderd. In november tel ik 13 vergaderdagen, vaak meerdere vergaderingen op een dag. De andere maanden laten geen rustiger beeld zien. In december is er tot begin vorige week op minstens negen dagen vergaderd. Daar komen dan nog enkele vergaderingen bij. Zo staat in de krant van vandaag dat de Veiligheidsraad afgelopen vrijdag besloot om een Nederlandse (oud) militair een VN-waarnemingsmissie in Jemen te laten leiden.

2019 Ivoorkust, Equatoriaal-Guinea, Koeweit, Peru en Polen zijn in 2019 weer tijdelijk lid van de Veiligheidsraad. Indonesië en Zuid-Afrika zijn nieuwe leden, net als buurlanden België en Duitsland. Omdat Groot-Brittannië permanent lid is, zijn al le buurlanden volgend jaar lid van de Veiligheidsraad.

Bronnen:

VN:

Artikel 7 van het Handvest van de Verenigde Naties luidt (gedeeltelijk): There are established as the principal organs of the United Nations: a General Assembly, a Security Council, an Economic and Social Council, a Trusteeship Council, an International Court of Justice, and a Secretariat.

Leden van de Algemene Vergadering:

Artikel 9 luidt (gedeeltelijk): The General Assembly shall consist of all the Members of the United Nations.

Veiligheidsraad:

Artikel 24 van het Handvest van de Verenigde Naties luidt (gedeeltelijk): In order to ensure prompt and effective action by the United Nations, its Members confer on the Security Council primary responsibility for the maintenance of international peace and security, and agree that in carrying out its duties under this responsibility the Security Council acts on their behalf.

Leden van de Veiligheidsraad:

Artikel 23 van het Handvest van de Verenigde Naties luidt (gedeeltelijk): The Security Council shall consist of fifteen Members of the United Nations. The Republic of China, France, the Union of Soviet Socialist Republics, the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, and the United States of America shall be permanent members of the Security Council.

Niet-permanente leden:

Artikel 23 van het Handvest van de Verenigde Naties luidt (gedeeltelijk): The General Assembly shall elect ten other Members of the United Nations to be non-permanent members of the Security Council, due regard being specially paid, in the first instance to the contribution of Members of the United Nations to the maintenance of international peace and security and to the other purposes of the Organization, and also to equitable geographical distribution. The non-permanent members of the Security Council shall be elected for a term of two years. A retiring member shall not be eligible for immediate re-election. Each member of the Security Council shall have one representative.

Artikel 18 luidt (gedeeltelijk): Decisions of the General Assembly on important questions shall be made by a two-thirds majority of the members present and voting. These questions shall include: the election of the non-permanent members of the Security Council

Rule 58 van de Provisional Rules of Procedure luidt (gedeeltelijk): Any State which desires to become a Member of the United Nations shall submit an application to the Secretary-General. This application shall contain a declaration made in a

Rule 59 luidt (gedeeltelijk): The Security Council shall decide whether in its judgement the applicant is a peace-loving State and is able and willing to carry out the obligations contained in the Charter and, accordingly, whether to recommend the applicant State for membership. If the Security Council recommends the applicant State for membership, it shall forward to the General Assembly the recommendation with a complete record of the discussion. If the Security Council does not recommend the applicant State for membership or postpones the consideration of the application, it shall submit a special report to the General Assembly with a complete record of the discussion.

Besluiten Veiligheidsraad:

Rule 40 luidt (gedeeltelijk): Voting in the Security Council shall be in accordance with the relevant Articles of the Charter and of the Statute of the International Court of Justice.

Artikel 27 van het Handvest van de Verenigde Naties luidt (gedeeltelijk): Each member of the Security Council shall have one vote. Decisions of the Security Council on procedural matters shall be made by an affirmative vote of nine members. Decisions of the Security Council on all other matters shall be made by an affirmative vote of nine members including the concurring votes of the permanent members; provided that, in decisions under Chapter VI, and under paragraph 3 of Article 52, a party to a dispute shall abstain from voting.

Kritiek op rechtbankvonnis piloten tegen Ryanair

WOENSDAG 7 NOVEMBER 2018 In de krant is uitgebreid bericht over het conflict tussen Ryanair en haar piloten die vanuit Eindhoven vliegen. Enige tijd geleden hebben de piloten gestaakt. In de krant staat dat dit voor Ryanair reden was om haar Eindhovense basis te sluiten en de piloten te dwingen voortaan vanuit ver weg gelegen luchthavens te vliegen. Daarom heeft een aantal piloten een rechtszaak aangespannen tegen Ryanair. De rechtbank heeft vorige week uitspraak gedaan. Het vonnis is gunstig voor de piloten.

Ierse DAC Ryanair is een buitenlandse vennootschap: het is een Ierse vennootschap. Het is dus een vennootschap die volgens het recht van Ierland is opgericht. Een besloten vennootschap (BV) en een naamloze vennootschap (NV) zijn vennootschappen die volgens het recht van Nederland zijn opgericht. Er zijn verschillende soorten Ierse vennootschappen. Ryanair is een zogenaamde designated activity company, afgekort tot DAC.

Ierse woonplaats Ook vennootschappen hebben een woonplaats. De woonplaats van Ryanair is in Ierland.

Nederland Het hoofdkantoor van Ryanair staat in Ierland maar de onderneming heeft over de hele wereld basissen (bases). Een basis is een luchthaven waar ze haar vliegtuigen parkeert en van waaruit piloten en cabinemedewerkers die in de omgeving wonen vertrekken en weer terugkomen. In Nederland is Airport Eindhoven de vaste luchthaven voor 150 piloten en cabinemedewerkers (zoals stewardessen).

Nederlandse werknemers Ik neem aan dat velen van hen Nederlander zijn. Eindhoven ligt vrij dicht bij België en Duitsland. Niet uitgesloten is dat sommigen van hen Belgen of Duitsers zijn. Evenmin is natuurlijk uitgesloten dat er werknemers zijn met een nog andere nationaliteit.

Werknemers wonen in Nederland Aannemelijk is ook dat de meesten in Nederland wonen. Opnieuw is natuurlijk niet uitgesloten dat werknemers elders wonen, maar dan wel waarschijnlijk in de Belgische of Duitse grensstreek.

Airport Eindhoven Ryanair wil haar basis op deze luchthaven sluiten en de werknemers een nieuwe basis opleggen van waaruit ze moeten gaan vliegen. Uit de krant begrijp ik dat dit bijvoorbeeld Malta, Marokko of Roemenië is. Voor de piloten, de cabinemedewerkers en hun gezinsleden betekent hun nieuwe basis dat ze moeten emigreren naar deze landen. Ik laat in deze bijdrage in het midden om welke redenen de Nederlandse basis wordt gesloten.

Arbeidsovereenkomst Piloten en cabinemedewerkers zijn in dienst van Ryanair. Zij hebben een arbeidsovereenkomst gesloten. Daarin staat bijvoorbeeld dat op arbeidsgeschillen Iers recht van toepassing is en uitsluitend aan Ierse rechtbanken mogen worden voorgelegd. Volgens hun arbeidsovereenkomst mag een werknemer dus geen rechtszaak bij een Nederlandse rechtbank aanspannen. Het ligt voor de hand dat Ryanair dat zo heeft geregeld in het arbeidscontract.

Rechtszaak Een aantal piloten heeft een rechtszaak aangespannen tegen Ryanair, omdat Ryanair hun die nieuwe basis eenzijdig oplegt. Ryanair heeft over hun nieuwe basis geen overleg gehad met de piloten; ze hebben er niet mee ingestemd. De piloten zijn eisers in deze rechtszaak. Ryanair is gedaagde.

Nederlandse rechtbank Zij hebben hun rechtszaak aangespannen bij een Nederlandse rechtbank, namelijk de rechtbank van Oost-Brabant. Deze rechtbank heeft vestigingen in Den Bosch en Eindhoven. Hadden zij dit arbeidsgeschil niet aan een Ierse rechtbank moeten voorleggen? In hun arbeidscontracten staat immers dat arbeidsgeschillen uitsluitend aan Ierse rechtbanken mogen worden voorgelegd. Met andere woorden: is die Nederlandse rechter wel bevoegd om van het geschil kennis te nemen?

Vonnis rechtbank De rechter overweegt in zijn vonnis van vorige week donderdag (1 november) dat het arbeidsgeschil niet aan een Ierse rechter hoefde te worden voorgelegd en ook dat de Nederlandse rechter bevoegd is om van het geschil kennis te nemen (en een vonnis te geven). De rechter verwijst daarvoor naar een Europese wet. Zo’n wet heet (Europese) verordening. Ik ben het met de rechter eens dat hij bevoegd is. Ik ben het echter niet eens met zijn argumenten en ik ben zo brutaal dat hieronder uit een te zetten.

Betwisten? De rechter zegt dat de (exclusieve) keuze die in het arbeidscontract voor Ierse rechtbanken is gemaakt wordt overruled doordat de advocaten van Ryanair de bevoegdheid van de Nederlandse rechter uitdrukkelijk niet hebben betwist. Wat de rechter hier zegt, is volgens mij helemaal niet nodig. In de (Europese) verordening staat namelijk dat de rechter sowieso geen rekening moet houden met dit beding, want het is ongeldig. In een arbeidscontract is zo’n beding namelijk pas geldig als het wordt gemaakt nadat het arbeidsgeschil is ontstaan! En hier is het gemaakt voordat het arbeidsgeschil is ontstaan.

Verklaren? Hoe dan ook: de rechter houdt met dit beding van het arbeidscontract dus geen rekening, al is het dan ook om de verkeerde redenen. Daarmee staat echter nog niet automatisch vast dat de Nederlandse rechter wél bevoegd is. Is dat hier het geval? De rechter zegt van wel omdat de advocaten van Ryanair uitdrukkelijk verklaren dat de piloten gewoonlijk vanuit basis Airport Eindhoven werkten. In de (Europese) verordening staat inderdaad dat de rechter van het land van waaruit werknemer gewoonlijk werkt bevoegd is. Dat is Airport Eindhoven en dus is de Nederlandse rechter bevoegd. Mee eens. Toch maak ik hierover twee kritische opmerkingen.

Nederlandse woonplaats Ten eerste staat in de (Europese) verordening ook dat de rechter van het land waar de werknemer woont bevoegd is. Voor de eisende piloten die in Nederland wonen, had de rechter de ”uitdrukkelijke verklaring” van de advocaten van Ryanair dus helemaal niet nodig. Echter, misschien woonden sommigen in België of Duitsland.

Kort geding Ten tweede is de rechtszaak die de piloten hebben aangespannen een kort geding. Het vonnis gegeven in een kort geding bestaat alleen maar uit voorlopige of bewarende maatregelen. Het is hier niet de plaats om verder uit te weiden over wat dit voor maatregelen zijn. Het punt dat ik wil maken, is dat in de (Europese) verordening staat dat een rechter die in zijn vonnis alleen maar voorlopige of bewarende maatregelen geeft altijd bevoegd is. Met andere woorden: de rechtbank Oost-Brabant was sowieso bevoegd.

BRONNEN

Rechtbank Oost-Brabant 1 november 2018 (ECLI:NL:RBOBR:2018:5330):

Rechtsoverweging 4.2 Omdat Ryanair buiten Nederland is gevestigd en partijen in de arbeidsovereenkomsten een forumkeuze voor de Ierse rechter hebben gemaakt, rijst de vraag naar de rechtsmacht van de Nederlandse voorzieningenrechter. Ryanair heeft tijdens de mondelinge behandeling naar aanleiding van een vraag van de voorzieningenrechter uitdrukkelijk verklaard dat zij de rechtsmacht van de voorzieningenrechter niet betwist. Dat de vliegers hun werk gewoonlijk vanuit de base in Eindhoven verrichten, heeft Ryanair evenmin betwist. Daaruit volgt dat de voorzieningenrechter op grond van artikel 21 van de Verordening (EU) nr. 1215/2012 van 12 december 2012 (hierna: EEX-Vo (herschikt)) rechtsmacht heeft. De forumkeuze voor de Ierse rechter doet op grond van art. 23 van de EEX-Vo (herschikt) aan de rechtsmacht van de voorzieningenrechter niet af.

VERORDENING (EU) Nr. 1215/2012 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (in het vonnis EEX-Vo genoemd):

Artikel 21 luidt (gedeeltelijk): 1. De werkgever met woonplaats op het grondgebied van een lidstaat kan voor de volgende gerechten worden opgeroepen:

a) voor de gerechten van de lidstaat waar hij zijn woonplaats heeft, of

b) in een andere lidstaat:

i) voor het gerecht van de plaats waar of van waaruit de werknemer gewoonlijk werkt of voor het gerecht van de laatste plaats waar of van waaruit hij gewoonlijk heeft gewerkt, of

ii) wanneer de werknemer niet in eenzelfde land gewoonlijk werkt of heeft gewerkt, voor het gerecht van de plaatsaar zich de vestiging bevindt of bevond die de werknemer in dienst heeft genomen.

Artikel 23 luidt (gedeeltelijk): (Hiervan) kan slechts worden afgeweken door overeenkomsten:

1. gesloten na het ontstaan van het geschil, of

2. die aan de werknemer de mogelijkheid geven de zaak bij andere gerechten dan de in deze afdeling genoemde aanhangig te maken.

Artikel 25 luidt (gedeeltelijk): Indien de partijen, ongeacht hun woonplaats, een gerecht of de gerechten van een lidstaat hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen die naar aanleiding van een bepaalde rechtsbetrekking zijn ontstaan of zullen ontstaan, is dit gerecht of zijn de gerechten van die lidstaat bevoegd, tenzij de overeenkomst krachtens het recht van die lidstaat nietig is wat haar materiële geldigheid betreft. Deze bevoegdheid is exclusief, tenzij de partijen anders zijn overeengekomen.

Artikel 26 luidt (gedeeltelijk): Buiten de gevallen waarin zijn bevoegdheid voortvloeit uit andere bepalingen van deze verordening, is het gerecht van een lidstaat waarvoor de verweerder verschijnt bevoegd. Dit voorschrift is niet van toepassing indien de verschijning ten doel heeft de bevoegdheid te betwisten, of indien er een ander gerecht bestaat dat krachtens artikel 24 bij uitsluiting bevoegd is.

Artikel 35 luidt (gedeeltelijk): In de wetgeving van een lidstaat vastgestelde voorlopige of bewarende maatregelen kunnen bij de gerechten van die staat worden aangevraagd, zelfs indien een gerecht van een andere lidstaat bevoegd is om van het bodemgeschil kennis te nemen.

Olympische Winterspelen en het Olympisch Handvest

Maandag 12 februari 2018. De Olympische Winterspelen in de Zuid-Koreaanse plaats Pyeongchang beginnen vandaag aan hun vierde dag. Nederlandse atleten hebben al vijf medailles behaald: twee gouden, twee zilveren en een bronzen. Voor langebaanschaatsen en shorttrack. De keuze van de plaats en van de beoefende sporten is ingevolge het Olympisch Handvest (Olympic Charter) gemaakt door het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Het IOC is een ngo, een non gouvernementele organisatie. Haar rechtsvorm is de vereniging. Haar juridische zetel is het Zwitserse Lausanne. Dit land heeft ook de rechtspersoonlijkheid van de vereniging erkend. Het IOC bestaat volgens het Olympisch Handvest uit drie organen: de algemene (leden) vergadering, het bestuur en de voorzitter. Het is de algemene (leden) vergadering (de Session) die plaats en sporten bepaalt. De algemene (leden) vergadering mag uit maximaal 115 leden bestaan (er zijn momenteel 100 leden), waarvan de meerderheid geen specifieke functie of ambt mag bekleden. Verder moet het bestaan uit enkele atleten en enkele nationale en internationale sportbobo’s. De algemene (leden) vergadering bepaalt binnen dit kader wie zij als nieuw lid toelaat.

Artikel 15 van het Olympisch Handvest luidt (gedeeltelijk): The IOC is an international non-governmental not-for-profit organisation, of unlimited duration, in the form of an association with the status of a legal person, recognised by the Swiss Federal Council in accordance with an agreement entered into on 1 November 2000. Its seat is in Lausanne (Switzerland), the Olympic capital.

Artikel 17 van het Handvest luidt (gedeeltelijk): The powers of the IOC are exercised by its organs, namely 1. the Session, 2. the IOC Executive Board, 3. the President.

Artikel 33 van het Handvest luidt (gedeeltelijk): The election of any host city is the prerogative of the Session.

Artikel 45 van het Handvest luidt (gedeeltelijk): The programme of the Olympic Games is the programme of all sports competitions established by the IOC for each edition of the Olympic Games in accordance with the present Rule and its Bye-law.

Artikel 18 van het Handvest luidt (gedeeltelijk): The Session is the general meeting of the members of the IOC. It is the IOC’s supreme organ. Its decisions are final. The powers of the Session are the following: to adopt or amend the Olympic Charter; to elect the members of the IOC; to elect the host city of the Olympic Games.

Artikel 45 luidt gedeeltelijk: The programme of the Olympic Games is the programme of all sports competitions established by the IOC for each edition of the Olympic Games in accordance with the present Rule and its Bye-law. The programme consists of two components, namely: 2.1 The sports programme, which includes all sports for a specific edition of the Olympic Games, as determined by the Session from among the sports governed by the IFs recognised by the IOC.

Artikel 16 luidt (gedeeltelijk): IOC members are natural persons. The total number of IOC members may not exceed 115. The IOC is composed of: a majority of members whose memberships are not linked to any specific function or office; their total number may not exceed 70; active athletes, the total number of whom may not exceed 15; Presidents or persons holding an executive or senior leadership position within IFs, associations of IFs or other organisations recognised by the IOC, the total number of whom may not exceed 15; Presidents or persons holding an executive or senior leadership position within NOCs, or world or continental associations of NOCs, the total number of whom may not exceed 15. The IOC recruits and elects its members from among such eligible persons as it considers qualified.

Ambassades

Donderdag 18 januari 2018. De ambassade van de Verenigde Staten wordt verplaatst van Den Haag naar Wassenaar. Wat is de juridische betekenis in Nederland van een ambassadeterrein en de gebouwen die erop staan? Dat is geregeld in het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer. Op grond van dat verdrag mogen de Nederlandse autoriteiten ambassadeterrein en gebouwen daarop niet betreden, ook niet als er een misdrijf is gepleegd. Bij Nederlandse autoriteiten gaat het bijvoorbeeld om Nederlandse rechters, politie, soldaten, gemeenteambtenaren (milieu en woningtoezicht!) of deurwaarders. Het maakt daarbij niet uit als de ambassade huurt van de Nederlandse overheid of een Nederlandse particulier. Evenmin mogen dit terrein, deze gebouwen en de meubels of andere roerende zaken aan onderzoek worden onderworpen. Betreding en onderzoek zijn alleen toegestaan met toestemming van de ambassadeur. Zelfs de privéwoning van de ambassadeur mag zonder diens toestemming niet worden betreden of onderzocht. Nederland is verplicht om privéwoning, ambassadeterrein en ambassadegebouwen proactief te beschermen.

Artikel 22 van het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer luidt: The premises of the mission shall be inviolable. The agents of the receiving State may not enter them, except with the consent of the head of the mission. The receiving State is under a special duty to take all appropriate steps to protect the premises of the mission against any intrusion or damage and to prevent any disturbance of the peace of the mission or impairment of its dignity, The premises of the mission, their furnishings and other property thereon and the means of transport of the mission shall be immune from search, requisition, attachment or execution.

Artikel 1 aanhef en onder i van het verdrag luidt: For the purpose of the present Convention, the following expressions shall have the meanings hereunder assigned to them: the “premises of the mission” are the buildings or parts of buildings and the land ancillary thereto, irrespective of ownership, used for the purposes of the mission including the residence of the head of the mission.

Artikel 30 lid 1 van het verdrag luidt: The private residence of a diplomatic agent shall enjoy the same inviolability and protection as the premises of the mission.

Artikel 1 aanhef en onder e van het verdrag luidt: For the purpose of the present Convention, the following expressions shall have the meanings hereunder assigned to them: a “diplomatic agent” is the head of the mission or a member of the diplomatic staff of the mission.