Tag: APV

Geplaatst op

Politie verstoort genezingsdienst in Tilburg

DONDERDAG 22 JANUARI 2026 Twee weken geleden is de politie een genezingsdienst kort na aanvang binnengevallen waardoor er een einde aan kwam. De dienst vond plaats in een kerk in Tilburg. De burgemeester had opdracht gegeven tot de politieactie, omdat een gemeentelijke vergunning ontbrak voor het houden van de genezingsdienst. Was de politieactie rechtmatig?

APV Volgens de burgemeester was een vergunning nodig, omdat dat dat zo in de Algemene Plaatselijke Verordening Tilburg zou staan. Elke gemeente heeft een algemene plaatselijke verordening (meestal afgekort tot APV). Wat daarin staat, kan per gemeente verschillen. De gemeenteraad die elke gemeente heeft, bepaalt namelijk zelf wat erin komt te staan, zie artikel 149 van de Gemeentewet: De raad maakt de verordeningen die hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt.

EVENEMENTENVERGUNNING In de Tilburgse APV staat dat het verboden is om een evenement te organiseren zonder vergunning van de burgemeester, zie artikel 26: Het is verboden zonder vergunning van de burgemeester een (…) evenement te organiseren. Volgens diezelfde APV zijn er uitzonderingen op die vergunningsplicht, zie artikel 26a, maar die zijn hier niet van belang.      

EVENEMENT? Was de genezingsdienst een ‘evenement’? Volgens de Tilburgse APV is een evenement ‘een voor het publiek toegankelijke verrichting van vermaak (…)’, zie artikel 25. Je zou deze woorden zo kunnen uitleggen dat daarvan inderdaad sprake is bij een genezingsdienst. De dienst was immers ‘voor het publiek toegankelijk’: de omstandigheid dat je er alleen met een (gratis) ticket bij mocht zijn, maakt het niet minder publiek toegankelijk. En hoewel de dienst was bedoeld als godsdienst, sluit dat niet uit dat het (in elk geval voor sommige aanwezigen) ook een ‘verrichting van vermaak’ zou kunnen zijn geweest. In deze uitleg was de genezingsdienst een ‘evenement’ in de zin van de Tilburgse APV.

KERK De genezingsdienst vond plaats in een kerk, maar het kerkgebouw behoorde niet toe aan de organisatie van de genezingsdienst: die mocht er alleen die dag gebruik van maken. De organisatie achter de genezingsdienst was Frontrunners Ministries: een organisatie die in 2016 is opgericht door o.a. Tom de Wal. De Wal leidde ook de genezingsdienst.

OVERTREDING APV Volgens de Tilburgse APV is voor een evenement een vergunning van de burgemeester nodig. Die vergunning was er niet voor de genezingsdienst in de kerk. De APV werd dus geschonden en volgens diezelfde APV was daardoor zelfs een strafbaar feit gepleegd waarvoor een strafrechter drie maanden hechtenis kan opleggen of een geldboete, zie artikel 137: ‘Overtreding van het bij of krachtens deze verordening bepaalde (…) wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste drie maanden of geldboete (…).’          

HANDHAVING De burgemeester besloot dan ook handhavend op te treden tegen de genezingsdienst: kort na aanvang van de dienst kwam de politie de kerk binnen en beëindigde de dienst. Je kunt je afvragen of dit optreden niet erg ver ging voor zo’n evenement in zo’n gebouw, maar de burgemeester is bevoegd een overtreding van een APV-artikel dat betrekking heeft op de openbare orde te beëindigen en zich daarvoor te bedienen van de onder zijn gezag staande politie, zie artikel 172 van de Gemeentewet: De burgemeester is bevoegd overtredingen van wettelijke voorschriften die betrekking hebben op de openbare orde, te beletten of te beëindigen. Hij bedient zich daarbij van de onder zijn gezag staande politie. APV-artikelen zijn wettelijke voorschriften in de zin van dit artikel 172 Gemeentewet. In de zin van ditzelfde wetsartikel gaan de artikelen 25 en 26 van de Tilburgse APV over openbare orde; in elk geval staan ze althans in hoofdstuk 2 van die APV, wat is genaamd: ‘Orde en veiligheid, volksgezondheid en milieu’. 

GRONDRECHT Was de politieactie dus rechtmatig? Nee. Toch niet. Waarom dan toch weer niet? Nou dat is vanwege de godsdienstvrijheid. Wat is godsdienstvrijheid? Godsdienstvrijheid is een grondrecht. Het staat in artikel 6 lid 1 van onze Grondwet: ‘Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.’ In dit grondrecht wordt onder ‘wet’ niet ook een APV begrepen. Volgens professor Paul van Sasse van IJsselt, bijzonder hoogleraar recht en religie aan de Rijksuniversiteit Groningen, kan voor de genezingsdienst van Tom de Wal een beroep worden gedaan op de godsdienstvrijheid, en zijn de genoemde Tilburgse APV-artikelen daarom in strijd met dit grondrecht uit de Grondwet. En dat mag niet!

BOVENGRENS Een APV is een gemeentelijke verordening en een gemeentelijke verordening mag niet in strijd zijn met de Grondwet. Dat staat o.a. in de Gemeentewet: ‘De bevoegdheid tot het maken van gemeentelijke verordeningen blijft ten aanzien van het onderwerp waarin door wetten (…) is voorzien, gehandhaafd, voor zover de verordeningen met die wetten (…) niet in strijd zijn’, zie artikel 121 van de Gemeentewet. Voor zover gemeentelijke verordeningen wél met die wetten in strijd zijn, is er geen bevoegdheid tot het maken van gemeentelijke verordeningen. De Grondwet is zo’n wet in de zin van artikel 121 Gemeentewet, en dus is de gemeenteraad niet bevoegd om een APV te maken die met de Grondwet in strijd is. Grondwet en andere wetten vormen met andere woorden een bovengrens die een gemeentelijke APV niet mag overschrijden. Als dat toch gebeurt, bijvoorbeeld omdat een artikel (of deel van een artikel) uit een APV in strijd is met de Grondwet, dan is dat (deel van het) artikel uit die APV niet geldig. Een artikel (of deel van een artikel) uit een APV kan ook alleen in bepaalde omstandigheden in strijd zijn met de Grondwet; het is dan alleen in die omstandigheden niet geldig. Dat laatste is het geval in Tilburg: voor zover de vergunningsplicht voor ‘evenementen’ in de Tilburgse APV betrekking heeft op godsdienst, is die APV in strijd met het grondrecht dat in artikel 6 van de Grondwet staat (godsdienstvrijheid), en dan geldt die vergunningsplicht niet. Met ‘wettelijke voorschriften’ in artikel 172 Gemeentewet (zie hierboven) worden alleen geldige wettelijke voorschriften bedoeld.    

NIET RECHTMATIG De burgemeester was dus niet bevoegd om de politie op te dragen om de genezingsdienst van Tom de Wal die in een kerk plaatsvond te verstoren en te beëindigen. De politieactie was dus niet rechtmatig.   

BRONNEN Naast bovengenoemde wetsartikelen en Tilburgse APV-artikelen (nieuwe APV van 1 januari jl.) zijn geraadpleegd dagblad NRC van 12 januari (waarin o.a. interview met professor Paul van Sasse van IJsselt); E. Brederveld, Gemeenterecht, Kluwer: 2005; Henk Post, Vrijheid van godsdienst in een democratische samenleving (diss), BJu: 2014.

Mr. Leon

Volgend blog verschijnt op vrijdag 6 februari 2026!

Geplaatst op

Het Enschedése fatbikeverbod

VRIJDAG 25 JULI 2025 De gemeenteraad van Enschedé heeft twee weken geleden een motie aangenomen waarin wordt gevraagd om in de Algemene Plaatselijke Verordening een fatbikeverbod voor de binnenstad op te nemen. De wethouder ziet hiervoor echter juridische obstakels. Wat zou een juridisch obstakel kunnen zijn?

APV Volgens de indiener van de motie is een fatbikeverbod in de Algemene Plaatselijke Verordening (vaak afgekort tot APV) juridisch wél mogelijk, omdat de APV over openbare orde en veiligheid gaat. In de motie wordt geconstateerd dat fatbikes leiden tot overlast en verkeersonveiligheid voor de voetgangers in de binnenstad.

RAADSOORDEEL Is het waar dat een gemeente regels mag geven over openbare orde en veiligheid? Het antwoord op die vraag wordt in de Gemeentewet gegeven. In artikel 149 van de gemeentewet staat: ‘De raad maakt de verordeningen die hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt.’ Als je alleen hierop zou afgaan, dan mag een gemeenteraad zonder meer een fatbikeverbod voor de binnenstad invoeren als dat volgens hem in het belang van de gemeente is. Uit de motie blijkt namelijk dat de gemeenteraad van Enschedé een fatbikeverbod in het belang van de gemeente nodig oordeelt.

HUISHOUDING Er zijn echter meer artikelen in de Gemeentewet waaraan een gemeentelijke verordening moet voldoen, zoals artikel 108 van de Gemeentewet. In het eerste lid van dit artikel staat: ‘De bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake de huishouding van de gemeente wordt aan het gemeentebestuur overgelaten.’ Een gemeentelijke verordening moet dus over de huishouding van de gemeente gaan. ‘Huishouding van de gemeente’ is natuurlijk best vaag. Wat voor grenzen stelt dit artikel aan de gemeentelijke verordening? Men onderscheidt drie grenzen van de huishouding van de gemeente: de bovengrens, de benedengrens en de zijgrens.

ZIJGRENS De zijgrens houdt in dat de gemeentelijke verordening beperkt moet zijn tot het grondgebied van de gemeente. Zo mag de gemeente Enschedé geen verordening maken die gaat over het grondgebied van de gemeente Almelo. Het fatbikeverbod gaat over de Enschedése binnenstad; het houdt zich dus aan de zijgrens.  

BENEDENGRENS De benedengrens houdt in dat een gemeentelijke verordening niet over gedragingen mag gaan die elk karakter van openbaarheid missen. Gedragingen waarbij openbare orde en veiligheid in het geding zijn, zullen meestal (zo niet altijd) enig karakter van openbaarheid hebben. In elk geval is hiervan sprake bij het Enschedése fatbikeverbod: volgens de motie leidt het toestaan van fatbikes in de binnenstad namelijk tot overlast en onveiligheid. Het gaat daar dus om gedragingen die (minstens) enig karakter van openbaarheid hebben.  

BOVENGRENS Tot zover geen juridische obstakels voor een fatbikeverbod in de Enschedése binnenstad. Er is echter nog een laatste grens waaraan een gemeentelijke verordening moet voldoen volgens artikel 108 van de Gemeentewet: de bovengrens. De bovengrens bestaat uit wetten en regels die de provincie en het Rijk hebben gemaakt. Een gemeentelijke verordening mag die wetten en regels niet doorkruisen.

WVW en RVV Wetten en regels van het Rijk die door het Enschedése fatbikeverbod zouden kunnen worden doorkruist zijn bijvoorbeeld de Wegenverkeerswet 1994 (meestal afgekort tot WVW 1994) en het Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990 (RVV 1990). Het fatbikeverbod doorkruist deze wetten als het in strijd is met wetsbepalingen uit de WVW 1994 of uit het RVV 1990. Ook in artikel 2a van de WVW 1994 wordt dit nog eens uitdrukkelijk bepaald: ‘(…) gemeenten behouden hun bevoegdheid om bij verordening regels vast te stellen ten aanzien van het onderwerp waarin deze wet voorziet, voorzover die regels niet in strijd zijn met de bij of krachtens deze wet vastgestelde regels en voorzover verkeerstekens krachtens deze wet zich daar niet toe lenen.’ Het RVV 1990 bestaat uit ‘krachtens de WVW 1994 vastgestelde regels’.

WETHOUDER Ik denk dat de juridische obstakels die de Enschedése wethouder ziet in een fatbikeverbod voor de binnenstad te maken hebben met de bovengrens, dus met de eventuele strijd met bepalingen uit de WVW 1994 en/of met bepalingen uit het RVV 1990. Heeft de wethouder gelijk en is het Enschedése fatbikeverbod daadwerkelijk in strijd met bepalingen uit de WVW 1994 en/of met bepalingen uit het RVV 1990? In beide wetten ben ik geen bepaling tegengekomen waarmee een fatbikeverbod uitdrukkelijk in strijd is. Natuurlijk hoeft strijd met WVW of RVV niet expliciet te zijn. Strijd kan er ook impliciet zijn. De vraag of een fatbikeverbod in strijd is met WVW of RVV kan te zijner tijd aan de rechter worden voorgelegd, maar de regering kan er ook nu al toe besluiten om een bepaling aan het RVV 1990 toe te voegen waarin expliciet staat dat een gemeentelijk fatbikeverbod wel of juist niet is toegestaan.    

BRONNEN Naast bovengenoemde wetsbepalingen en documenten zijn geraadpleegd het dagblad NRC van 10 juli jl. en het boek A.D. Belinfante en J.L. de Reede, Beginselen van het Nederlandse staatsrecht, Wolters Kluwer: 2020, bladzijde 332 e.v.

Mr. Leon

Volgend blog verschijnt op vrijdag 15 augustus!