Berichten

Geplaatst op

Afgelasting muziekfestivals

VRIJDAG 24 JULI 2026 Tijdens de hittegolf van enkele weken geleden werden sommige (muziek)festivals tot grote teleurstelling van de bezoekers afgelast terwijl andere festivals gewoon doorgingen. Afgelasting gebeurde door de festivalorganisatie, maar die moest dat wel doen vanwege een besluit van de gemeente waar het festival zou worden gehouden. Wat is dat voor besluit van de gemeente?

EVENEMENTENVERGUNNING Dat is het besluit om de evenementenvergunning in te trekken. Voor muziekfestivals is namelijk een evenementenvergunning nodig. Een evenementenvergunning moet bij de gemeente waar het festival zal worden gehouden op tijd worden aangevraagd. Zoals dat voor elke vergunning geldt, kan ook een eenmaal verleende evenementenvergunning worden ingetrokken (natuurlijk moeten daar wel goede redenen voor zijn). Een ingetrokken evenementenvergunning betekent dat er geen evenementenvergunning meer is. Zonder evenementenvergunning mag een muziekfestival niet doorgaan.

APV Waar staat dat een evenementenvergunning nodig is? Dat staat in de algemene plaatselijke verordening van de betreffende gemeente; soms wordt Algemene Plaatselijke Verordening met hoofdletters geschreven; meestal wordt het afgekort tot APV. De APV wordt gemaakt door de gemeenteraad en hij is vrij daarin op te nemen wat hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt, zie artikel 149 Gemeentewet (al kunnen wetten van regering en parlement die vrijheid beperken). Toch staat in alle APV’s grotendeels hetzelfde; dat komt doordat gemeenten de model-APV van de Vereniging Nederlandse Gemeenten volgen. In de APV’s van de gemeenten waar tijdens de hittegolf muziekfestivals waren gepland staat bijvoorbeeld precies hetzelfde over de evenementenvergunning.   

2.25 In al die APV’s  staat daarover namelijk: ‘Het is verboden zonder of in afwijking van een vergunning (…) een evenement te organiseren.’ Zie bijvoorbeeld de APV van het Flevolandse Dronten/Biddinghuizen (festival Defqon.1), het Limburgse Venray/Ysselsteyn (festival Jera On Air), het Zeeuwse Schouwen-Duiveland/Brouwersdam (festival Concert at SEA) en het Gelderse Arnhem/Sonsbeek (festival Legends of Rock). In de APV van de eerste drie gemeenten staat het in artikel 2.25, in die van Arnhem in artikel 5.7.2. Festival Defqon.1 werd afgelast, terwijl de andere drie doorgingen. 

ORGAAN We zeggen dat de evenementenvergunning een vergunning van de gemeente is, maar ‘de gemeente’ verleent geen vergunningen en trekt ze ook niet in. Vergunningen worden namelijk verleend en ingetrokken door een bestuursorgaan van de gemeente. Elke gemeente heeft minstens een raad, een college en een burgemeester als bestuursorganen, zie artikel 6 Gemeentewet. De (gemeente)raad bestaat uit raadsleden; de raadsleden zijn door de inwoners gekozen, zie artikel B3 Kieswet. Het college bestaat uit de wethouders en de burgemeester; de wethouders zijn door de raad gekozen, zie artikel 35 Gemeentewet. De burgemeester maakt niet alleen deel uit van dat college, maar is ook een zelfstandig bestuursorgaan; de burgemeester is door de regering benoemd, zie artikel 61 Gemeentewet.

BURGEMEESTER Welk gemeentelijk bestuursorgaan besluit over de verlening en intrekking van een evenementenvergunning? Dat is de burgemeester. In de APV staat dat de burgemeester over de vergunningverlening gaat: ‘Het is verboden zonder of in afwijking van een vergunning van de burgemeester een evenement te organiseren.’ Over de intrekking van de vergunning staat hierin niks, maar de intrekkingsbevoegdheid van de burgemeester wordt afgeleid uit artikel 174 Gemeentewet. Uit datzelfde artikel 174 Gemeentewet wordt trouwens ook afgeleid dat alleen de burgemeester over de verlening van evenementenvergunningen mag gaan; in de APV mág dus helemaal niet staan dat bijvoorbeeld niet de burgemeester maar het college daarover gaat. (De Gemeentewet is een wet van regering en parlement die dus de vrijheid van de raad beperkt om in de APV op te nemen wat hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt.)

RAAD De burgemeester gaat over intrekking (en/of verlening) van de evenementenvergunning, maar hij/zij kan hierover wél verantwoording afleggen aan de raad, en moet dat zelfs doen als daarom wordt gevraagd vanuit de raad, zie artikel 180 Gemeentewet. De raad kan naar aanleiding hiervan een motie aannemen waarin bijvoorbeeld staat dat hij het met de intrekking eens is of juist niet is. Die motie kan van invloed zijn op de intrekkingsbesluiten die de burgemeester in de toekomst zal nemen. Hittegolven en (muziek)festivals zullen er in de toekomst eerder vaker dan minder vaak zijn.

BRONNEN Naast bovenstaande wetsbepalingen zijn geraadpleegd E.R. Muller en J. de Vries, Burgemeester. Positie, rol en functioneren van de burgemeester, Kluwer Deventer: 2014, bladzijde 78; E. Brederveld, Gemeenterecht, Kluwer Deventer: 2005, bladzijde 172; dagblad NRC van vrijdag 17 juli 2026; de brief van 30 juni aan het Veiligheidsberaad van de Vereniging van Evenementenmakers.

Mr. Leon                                                                                                        

Volgend blog verschijnt op vrijdag 21 augustus!

Geplaatst op

Nederland en het VN-verdrag Handicap

VRIJDAG 10 JULI 2026 Sinds 2008 is het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap in werking getreden. De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme heeft onlangs een advies gepubliceerd waaruit blijkt dat Nederland het verdrag niet naleeft. Uit het advies blijkt echter ook dat in rechtszaken van mensen met een handicap bepalingen uit het verdrag niet direct worden toegepast; waarom gebeurt dat dan niet?

GELDING Het verdrag wordt meestal afgekort tot VN-verdrag Handicap. Is de reden dat het verdrag niet geldend is in Nederland? Jawel, het geldt hier wel. Nederland heeft namelijk met het verdrag ingestemd. Voor instemming is ondertekening en ratificatie nodig, zie artikel 91 Grondwet. Nederland heeft het verdrag in 2007 ondertekend en in 2016 geratificeerd. Door veel eerdere ratificatie van een aantal andere landen, is het verdrag in 2008 in werking getreden. Ratificatie betekent in ons land parlementaire goedkeuring.

GOEDKEURINGSWET Parlementaire goedkeuring voor een verdrag kan stilzwijgend of uitdrukkelijk worden gegeven. Uitdrukkelijke parlementaire goedkeuring gebeurt door het aannemen van een goedkeuringswet, zie artikel 4 Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen. Voor het VN-verdrag Handicap is uitdrukkelijke parlementaire goedkeuring gegeven in de goedkeuringswet, dat is de Rijkswet houdende goedkeuring van het op 13 december 2006 te New York tot stand gekomen Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Die wet kwam in 2016 tot stand.

DIRECTE TOEPASSING Het VN-verdrag Handicap geldt dus in Nederland. En toch worden bepalingen daaruit niet direct toegepast in Nederlandse rechtszaken. Synoniem voor directe toepassing is hier rechtstreekse werking. Wat is eigenlijk de betekenis van directe toepassing/rechtstreekse werking van een verdragsbepaling? Bij directe toepassing van een verdragsbepaling past de rechter die verdragsbepaling toe op de feiten in de rechtszaak. Een partij heeft een recht of een verplichting, omdat dit zo in die verdragsbepaling staat, zie artikel 93 Grondwet. Nationale rechtsregels die met die verdragsbepaling in strijd zijn blijven buiten toepassing, zie artikel 94 Grondwet. Een bekend verdrag waarvan de bepalingen altijd direct worden toegepast in Nederland, is het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.    

WETSBEPALINGEN Bepalingen uit nationale wetten – wetsbepalingen – worden in rechtszaken altijd direct toegepast. Een voorbeeld: als u naar de rechter stapt omdat een boze buurman met een honkbalknuppel op uw (niet tegen cascoschade verzekerde) tweedehandsauto heeft ingebeukt doordat hij meent dat de openbare parkeerplek voor zijn huis (alleen) voor hem is, dan zal de rechter op deze feiten artikel 162 van het zesde Burgerlijk Wetboek direct toepassen. Artikel 162 lid 1 luidt: ‘Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt, welke hem kan worden toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt, te vergoeden.’ 

VERDRAGSBEPALINGEN Gaat de rechter dus verschillend om met wetsbepalingen en verdragsbepalingen? Ja, dat is inderdaad het geval. Wetsbepalingen worden (altijd) direct toegepast, terwijl directe toepassing van verdragsbepalingen eerder uitzonderlijk is. In de bovengenoemde artikelen 93 en 94 van de Grondwet staat namelijk dat directe toepassing van verdragsbepalingen alleen gebeurt bij verdragsbepalingen die ‘een ieder verbindend’ zijn.

EEN IEDER VERBINDEND Wanneer is een verdragsbepaling ‘een ieder verbindend’? Veel verdragsbepalingen – zo niet de meeste – zijn dat niet. Die bepalingen kunnen dan trouwens nog wél een andere en zwakkere juridische werking hebben, maar daarop wordt hier verder niet ingegaan. In een en hetzelfde verdrag kunnen bepalingen staan die ‘een ieder verbindend’ zijn en bepalingen die dat niet zijn. Het is zelfs mogelijk dat een en dezelfde verdragsbepaling in de ene rechtszaak wél en in de andere rechtszaak geen rechtstreekse werking heeft (dat komt dan door de verschillende feitelijke context in die zaken); ook daarop wordt hier verder niet ingegaan.

OVERHEIDSMAATREGELEN (1) De rechter in de rechtszaak beslist of een verdragsbepaling rechtstreekse werking heeft of niet, al houdt de rechter wel rekening met wat daarover in de officiële toelichting op een goedkeuringswet wordt opgemerkt. De rechter doet dat aan de hand van criteria van de hoogste nationale rechter (dat is de Hoge Raad). De Hoge Raad heeft die criteria in oktober 2014 gedeeltelijk veranderd waardoor meer verdragsbepalingen ‘een ieder verbindend’ kunnen zijn. De criteria zijn dus verruimd. Die verruiming geldt in het bijzonder voor verdragsbepalingen waarin de overheid wordt opgedragen om maatregelen te nemen terwijl de overheid bij het nemen van die maatregelen keuze- en beleidsvrijheid heeft. Het VN-verdrag Handicap bevat heel veel van dit soort bepalingen. Een voorbeeld is artikel 19: ‘De Staten die Partij zijn bij dit Verdrag erkennen het gelijke recht van alle personen met een handicap om in de maatschappij te wonen met dezelfde keuzemogelijkheden als anderen en nemen doeltreffende en passende maatregelen om het personen met een handicap gemakkelijker te maken dit recht ten volle te genieten en volledig deel uit te maken van, en te participeren in de maatschappij (..)’. Tot oktober 2014 was het zo dat zulke verdragsbepalingen nimmer ‘een ieder verbindend’ konden zijn. In oktober 2014 heeft de Hoge Raad echter uitgesproken dat ook bij dit soort verdragsbepalingen rechtstreekse werking/directe toepassing niet is uitgesloten. 

OVERHEIDSMAATREGELEN (2) Dit ruimere criterium van de Hoge Raad gaat inmiddels alweer meer dan tien jaar terug. Toch heeft de rechter tot nu toe geen rechtstreekse werking/directe toepassing van dat soort bepalingen in het VN-verdrag Handicap aangenomen, zo lees ik in het advies van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. De verklaring die daarvoor in het advies wordt gegeven is dat het om dat soort verdragsbepalingen gaat. Ik vind dat merkwaardig, want waarom hebben rechters in het afgelopen decennium geen enkel gebruik gemaakt van de extra ruimte die het criterium biedt?

OVERHEIDSMAATREGELEN (3) Ik heb de uitspraken niet gelezen, maar zou dit te maken kunnen hebben wat er staat in de officiële toelichting op de goedkeuringswet van het VN-verdrag Handicap? Ik bedoel hier de memorie van toelichting; daarin staat namelijk dat dit soort verdragsbepalingen nimmer rechtstreekse werking kunnen hebben. Een memorie van toelichting is voor de rechter vaak een belangrijke bron bij de uitleg van verdrags- en wetsbepalingen. Voor wat in de memorie van toelichting van de goedkeuringswet staat over de rechtstreekse werking/directe toepassing van bepalingen uit het VN-verdrag Handicap zou dat echter geen bron van uitleg mogen zijn, omdat deze memorie van toelichting dateert van vóór oktober 2014; wat daarover daarin staat, klopt daarom nu niet meer.   

BRONNEN Naast bovenstaande bepalingen uit verdrag, Grondwet en wetten zijn geraadpleegd Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme, Een samenleving zonder drempels; wikipedia (verdrag inzake de rechten van mensen met een handicap); C.B. Modderman, Verdragenrecht, Wolters Kluwer: 2019; G.W.J. Pulles, Een verdrag met potentieel verstrekkende gevolgen, (Tijdschrift) Handicap en Recht, juni 2017; Hoge Raad 10 oktober 2014 (Rookverbod), ECLI:NL:HR:2014:2928; Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 992 (R2034), nr. 3(memorie van toelichting bij goedkeuringswet).

Mr. Leon

Volgend blog op vrijdag 24 juli 2026!                 

Geplaatst op

Enteren van Russische schaduwvloot in Nederlandse territoriale wateren

VRIJDAG 26 JUNI 2026 De Russische schaduwvloot bestaat uit schepen die Russische olie vervoeren die is verkocht tegen een prijs die volgens de EU te hoog is. De EU heeft namelijk een prijsplafond ingesteld voor Russische olie, opdat Rusland zijn oorlog in Oekraïne minder goed kan blijven financieren. EU-land Zweden vindt dat andere EU-landen schepen van de Russische schaduwvloot die door de territoriale wateren van die landen varen meer moeten gaan bestrijden. Waar staat dat een EU-land dat mag doen?  

UNCLOS Staten waarvan het landoppervlak grenst aan een zee worden kuststaten genoemd. Iedere kuststaat mag eigen territoriale wateren hebben in die zee. Territoriale wateren is het deel van de zee waarover de kuststaat soevereine macht heeft. De kuststaat moet deze soevereiniteit echter met inachtneming van het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee uitoefenen, zie artikel 2 van dit verdrag. In het Engels – een van de authentieke talen van het verdrag – heet dit verdrag ‘United Nations Convention on the Law of the Sea’ en dat wordt vaak afgekort tot ‘UNCLOS’  

TERRITORIALE WATEREN Territoriale wateren is een term die in het verdrag zelf niet voorkomt. In de officiële Nederlandse verdragsvertaling komt in plaats daarvan de term territoriale zee voor. Territoriale wateren is echter ingeburgerd en in dit blog wordt daarom alleen de term territoriale wateren gebruikt.  

NOORDZEE Iedere kuststaat heeft het recht de breedte van zijn territoriale wateren vast te stellen tot twaalf zeemijlen gemeten vanaf (ongeveer) het strand, zie artikelen 3 en volgende van het verdrag. In de Wet grenzen Nederlandse territoriale zee is de breedte maximaal vastgesteld op die twaalf zeemijlen. Twaalf zeemijlen is (iets meer dan) 22 km. De territoriale wateren voor Nederland liggen allemaal in de Noordzee.   

VLAGGENSTAAT Zeeschepen moeten onder de vlag van een land varen, zie artikel 91. Dat land heet de vlaggenstaat. Dat land moet daarvoor toestemming hebben gegeven. Tijdens een reis wordt onder een en dezelfde vlag gevaren. Nederland mag niet zomaar maatregelen nemen tegen een schip dat onder een niet-Nederlandse vlag – een vreemde vlag – door zijn territoriale wateren vaart. Weliswaar heeft Nederland de soevereine macht over zijn territoriale wateren, het moet die soevereine macht wél uitoefenen met inachtneming van wat erover in het verdrag staat.

DOORVAART Ondanks die soevereiniteit heeft elk schip dat onder een vreemde vlag door de territoriale wateren van een land vaart namelijk volgens het verdrag het recht van onschuldige doorvaart, zie artikel 17 en volgende. De kuststaat mag haar doorvaart niet belemmeren of hinderen. Het schip moet er dan wel voor zorgen dat haar doorvaart snel en ononderbroken gebeurt (bijvoorbeeld geen havens aandoen) én bovendien onschuldig is.

VALSE VLAG Ook schepen die onder een Russische vlag varen hebben in de Nederlandse territoriale wateren het recht van onschuldige doorvaart. De Russische schaduwvloot bestaat uit schepen die onder de vlag van een ander land varen of onder een valse vlag varen. Een valse vlag is de vlag van een land waaronder schepen niet mogen varen. Een voorbeeld is de Curaçaose vlag. Sommige schepen van de Russische schaduwvloot varen onder de Curaçaose vlag; zij varen dus onder een valse vlag. Een schip dat onder een valse vlag vaart wordt geacht zonder vlag te varen. Een schip dat zonder vlag vaart, heeft geen recht van onschuldige doorvaart! Nederland mag de doorvaart van zo’n schip alleen al om die reden hinderen, belemmeren en er maatregelen tegen nemen. 

NIET ONSCHULDIG In artikel 19 van het verdrag staat wanneer doorvaart onschuldig is en wanneer niet. Recht op onschuldige doorvaart is er zolang de doorvaart onschuldig is; zolang er onschuldige doorvaart is, mag de kuststaat die de soevereiniteit uitoefent in de territoriale wateren het schip niet hinderen of belemmeren (zie hierboven). In artikel 19 staat dat ‘de doorvaart onschuldig is zolang ze geen gevaar oplevert voor de vrede, de orde of de veiligheid van de kuststaat die de soevereiniteit uitoefent over de territoriale wateren. Een zodanige doorvaart moet plaats vinden overeenkomstig dit Verdrag en de andere regels van het internationaal recht.’ Een schip van de Russische schaduwvloot heeft volgens de verklaring van de Raad van de EU van 15 december van 2025 geen recht op onschuldige doorvaart omdat de op volle zee door de Russische schaduwvloot begane sabotageactiviteiten aan (westerse) kritieke onderzeese infrastructuur (zoals internetkabels) gevaar opleveren voor de orde of de veiligheid van westerse kuststaten, zoals Nederland.

BRONNEN Naast de Nederlandse vertaling van het Unclos-verdrag zijn geraadpleegd dagbladen NRC van 16 en 18 juni en de Verklaring van de Raad van de Europese Unie en haar lidstaten van 15 december 2025 over het ten volle gebruikmaken van het internationale zeerecht in verband met dreigingen van de schaduwvloot en ter bescherming van kritieke onderzeese infrastructuur.

Mr. Leon

Volgend blog verschijnt op vrijdag 10 juli!

Geplaatst op

FIFA en het WK voetbal

VRIJDAG 12 JUNI 2026 Het WK voetbal mannen is gisteren begonnen. De organiserende landen zijn dit keer Mexico, Canada en de VS. Zij doen dit onder het toeziend oog van de FIFA. Wat is de FIFA? 

VEREIN De FIFA is geen overheid. Het is een particuliere organisatie. Het is namelijk een private vereniging met leden, bestuur en een algemene ledenvergadering. De FIFA heeft net als een tennisvereniging of een voetbalclub statuten.  Volgens artikel 11 van de FIFA-statuten is het een vereniging naar Zwitsers recht: een ‘Verein’  volgens de artikelen 60 en volgende van het ‘Schweizerisches Zivilgesetzbuch’.  

KNVB De FIFA telt momenteel ruim tweehonderd leden. Die leden zijn geen natuurlijke personen (mensen), maar voetbalorganisaties uit de hele wereld.  Uit elk land mag slechts één voetbalorganisatie lid zijn, zie artikel 11 (Statuten). Voor Nederland is dat de KNVB, de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond. Alleen het Verenigd Koninkrijk heeft vier leden: de vier voetbalorganisaties uit Engeland, Schotland, Noord-Ierland en Wales zijn allemaal lid. De Arubaanse voetbal Bond (AVB) en de Curaçao Football Federation (FFK) zijn ook lid. Aruba en Curaçao maken weliswaar deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden, maar zijn zelfstandige landen. 

UEFA Het overgrote deel van de leden zijn landelijke voetbalorganisaties, maar er zijn ook zes continentale voetbalorganisaties lid, zie artikel 22. In de statuten worden ze ook wel ‘confederaties’ genoemd. Dat zijn voetbalorganisaties voor een heel of half continent. Zo is er voor Europa de UEFA, terwijl Noord-Amerika en Zuid-Amerika elk een eigen continentale voetbalorganisatie hebben die lid is van FIFA. Alle zes confederaties zijn ook weer verenigingen met als leden de landelijke voetbalorganisaties uit dat continent. Zo is de KNVB lid van de UEFA. Voor een landelijke voetbalorganisatie is lidmaatschap van de FIFA alleen mogelijk als het ook lid is van zo’n continentale organisatie, zie artikel 11.

NVB FIFA is een afkorting en het staat voor Fédération Internationale de Football Association. De vereniging is opgericht in mei 1904 door voetbalorganisaties uit een handvol Europese landen, waaronder de KNVB. De KNVB mocht zich toen nog niet ‘koninklijk’ noemen en heette NVB.

ALV Alle leden mogen deelnemen aan de algemene ledenvergadering, vaak afgekort tot ALV. In de statuten ook wel ‘congres’ genoemd. Deze algemene ledenvergadering moet eens per jaar worden gehouden. Of vaker, bijvoorbeeld als minstens 25% van de leden daarom vraagt, zie artikel 25. Een lid mag daarop o.a. het woord voeren, voorstellen doen en zijn stem uitbrengen, zie artikel 13. Elk lid heeft één stem, zie artikel 26. De zes continentale leden – waaronder dus de UEFA – mogen echter niet stemmen, zie hetzelfde artikel. Uiteraard wordt elk lid in de vergaderingen vertegenwoordigd door mensen van vlees en bloed. Algemene ledenvergadering niet verwarren met jaarlijkse vergadering van alle voorzitters van de landelijke voetbalbonden, zie artikel 41.

WK Op de algemene ledenvergadering wordt er bijvoorbeeld over gestemd in welke landen de WK’s voetbal mannen of vrouwen worden gehouden, zie artikel 61. Ze moeten elke vier jaar in een land van een andere confederatie worden gehouden.  

BESTUUR Er is niet alleen de algemene ledenvergadering, maar er is ook het bestuur, zie artikelen 28 en 33. Het bestuur is vrij groot en bestaat uit bijna veertig mensen. De voorzitter van het bestuur – in de statuten ook wel president genoemd – wordt gekozen door de algemene ledenvergadering. Dat gebeurt steeds in het jaar ná het WK voetbal mannen. De huidige voorzitter is Gianni Infantino; volgend jaar wordt dus opnieuw een voorzitter gekozen voor vier jaar. Alle andere bestuursleden worden niet gekozen door de algemene ledenvergadering van de FIFA, maar door de ‘confederaties’, dus door de continentale voetbalorganisaties. Elke confederatie kiest een aantal bestuurders, waarvan er minstens één een vrouw moet zijn. Die keuze moet worden gemaakt door de eigen algemene ledenvergadering die elke continentale voetbalorganisatie heeft. In het bestuur zit momenteel geen Nederlander. De secretaris-generaal van de FIFA – een zeer hoge functionaris, zie artikel 37 – is Mattias Grafström, en hij heeft de Zweedse én de Nederlandse nationaliteit.

VOORDRACHT Naast vele andere bevoegdheden, zie bijvoorbeeld artikel 34, doet het bestuur een voordracht voor drie landen (of een combinatie van landen) die een WK voetbal mannen of vrouwen mogen gaan organiseren. De algemene ledenvergadering kiest vervolgens één van die (combinatie van) landen, zie artikel 61. Voor de WK mannen van 2026 kon de algemene vergadering slechts uit twee (combinaties van) landen kiezen: óf Canada, VS en Mexico óf Marokko. Marokko kreeg een derde van de stemmen; de Noord-Amerikanen twee derde. O.a. Frankrijk, België én Nederland kozen voor Marokko. O.a. Duitsland, Denemarken en de vier leden van het Verenigd Koninkrijk kozen voor de Noord-Amerikanen. Curaçao en Aruba maakten die laatste keuze ook.  

BRONNEN Geraadpleegd zijn genoemde artikelen uit het Zwitserse burgerlijk wetboek, wikipedia (FIFA; KNVB), statuten FIFA van mei 2024 en officiële website FIFA.

Mr. Leon

Volgend blog verschijnt op vrijdag 26 juni.

Geplaatst op

Wat staat er in de Spreidingswet?

VRIJDAG 29 MEI 2026 De fractieleider van de VVD in de Tweede Kamer zei dat gemeenten volgens de Spreidingswet zelf mogen beslissen of ze asielzoekers opnemen en zo ja hoeveel. Wat staat er eigenlijk precies in die Spreidingswet?

WET De Spreidingswet is geen officiële naam. De officiële naam is Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen.

RECENT De wet is eind januari 2024 in werking getreden. Dat is nog geen tweeënhalf jaar geleden. Het gaat dus om een recente wet.

MEDEBEWIND In de wet staat dat gemeenten er een taak bij krijgen. Dat heet een medebewindstaak. Gemeenten hebben op heel veel beleidsterreinen medebewindstaken. De juridische basis voor medebewind staat in artikel 108 lid 2 Gemeentewet; daarin is sprake van het ‘vorderen’ van regeling en bestuur van het gemeentebestuur. Bij medebewind is dus sprake van verplichte medewerking. Daarom biedt de Spreidingswet geen ruimte voor een gemeente om zelf te beslissen over het opnemen van asielzoekers.  

ZORG In artikel 6 van de Spreidingswet staat (voor zover hier relevant) dat de gemeente ‘zorg draagt voor het mogelijk maken van opvangvoorzieningen voor asielzoekers in de gemeente overeenkomstig het verdeelbesluit’. Bij recente wetten wordt voor de uitleg van wetstermen veel belang gehecht aan de betekenis die deze woorden hebben in het gewone spraakgebruik. In het gewone spraakgebruik is het volgens mij zo dat als je ergens voor moet ‘zorg dragen’ dat je dat dan gewoon moet doen.

OPVANGPLAATS Een asielzoeker is iemand uit een ander land die een asielaanvraag heeft ingediend, zie artikel 1 Spreidingswet. Een opvangvoorziening is een accommodatie voor de opvang van asielzoekers, zie opnieuw artikel 1. Een opvangplaats is de plaats bestemd voor één asielzoeker in een opvangvoorziening, zie nogmaals artikel 1.

VERDEELBESLUIT In het verdeelbesluit worden de gemeenten met name genoemd die moeten zorg dragen voor een met name genoemd aantal opvangplaatsen, zie artikel 5. Voor elke provincie is landelijk (door de minister van Justitie en Veiligheid) een apart verdeelbesluit vastgesteld.

DWINGEND Zo’n verdeelbesluit is juridisch bindend; het dwingt de gemeente om daaraan mee te werken. Dat blijkt uit de officiële toelichting op de Spreidingswet (de memorie van toelichting, met name bladzijden 7 en 8). De officiële toelichting is ook belangrijk voor de uitleg van een wet, des te meer bij een recente wet. Ook daarom biedt de Spreidingswet geen ruimte voor een gemeente om zelf te beslissen over het opnemen van asielzoekers. 

ACCOMMODATIE Genoemde gemeenten zijn dus wettelijk verplicht om zorg te dragen voor het mogelijk maken van het genoemde aantal opvangplaatsen. Hoe dan? Dat kan door een geschikte accommodatie beschikbaar te stellen of door een geschikte locatie beschikbaar te stellen (inclusief de juiste vergunningen en zo), zie artikel 7 Spreidingswet. Een geschikte accommodatie is een gebouw dat minstens aan alle eisen voor opvang voldoet, zie artikel 6 lid 2. Een geschikte locatie is een plaats (bijvoorbeeld een braakliggend terrein) waar (anderen) een geschikte accommodatie op kunnen bouwen. Een gemeente kan er dus wél zelf over beslissen wáár asielzoekers worden opgevangen. 

B&W Zowel gemeenteraad als het college van burgemeester en wethouders zijn wettelijk verplicht om eraan mee te werken om dit alles mogelijk te maken. Gemeentebesturen mogen natuurlijk ook méér asielzoekers opnemen en dus méér opvangplaatsen mogelijk maken dan volgens de Spreidingswet nodig is.    

CONCLUSIE De VVD-fractieleider in de Tweede Kamer zei dus iets dat niet klopt.   

BRONNEN Naast bovengenoemde wetsbepalingen zijn geraadpleegd dagblad NRC van zaterdag 23 mei en zondag 24 mei (p10 e.v.); de memorie van toelichting bij de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen; A.D. Belinfante en J.L. de Reede, Beginselen van het Nederlandse staatsrecht, Wolters Kluwer: 2020, bladzijden 298 e.v.

Mr. Leon

Volgend blog op vrijdag 12 juni!

Geplaatst op

Het baasje van de huiskat

DONDERDAG 14 MEI 2026 In dagblad NRC van afgelopen zaterdag stond een groot artikel over onderzoek dat een ecoloog momenteel doet naar de impact die loslopende (huis)katten hebben op wettelijk beschermde weidevogels, zoals de grutto. Katten die vaak veel verder van huis lopen dan hun baasjes denken, doden heel wat van die vogels en hun kuikens. Bovendien verstoren ze die vogels en daardoor gaan er nog meer kuikens dood voordat ze vliegvlug worden. (Huis)katten zijn dieren en kunnen dus geen mensenregels overtreden, maar hoe zit dat met hun baasjes?

WEIDEVOGELS Weidevogels zijn van nature in het wild levende vogels die in uitgestrekte graslanden broeden. Voorbeelden zijn de kievit, de tureluur, de watersnip, de wulp en de grutto.

BAL Deze vogels zijn wettelijk beschermd, bijvoorbeeld in het Besluit activiteiten leefomgeving (meestal wordt de afkorting BAL gebruikt). Voor hun wettelijke bescherming maakt het niet uit of een vogel hier het hele jaar is (de standvogel) of slechts een deel van het jaar (de zomer- en wintergasten).  

VERBOD In artikel 11.37 BAL staat een verbod. Het is verboden om weidevogels te doden of te vangen. Om hun nesten, rustplaatsen en eieren te vernielen of te beschadigen. Het is in beginsel ook verboden om de vogels te storen, zeker daar waar het gaat om een vogelsoort waarmee het slecht gaat. Dat is bijvoorbeeld het geval met vogels die op de Rode Lijst staan, zoals met de grutto het geval is.

PREDATOR (Huis)katten doden en vangen weidevogels, vernielen of beschadigen hun nesten, rustplaatsen en eieren, en storen ze enkel door in hun buurt te zijn (want vogels raken op zijn minst in de stress van een predator in de buurt). Al doet misschien niet elke kat dit.

BAASJES (Huis)katten zijn geen mensen en kunnen onze wetten dus niet schenden. Hun baasjes echter wel. En die baasjes laten hun kat buiten loslopen zonder toezicht. Daardoor zouden die baasjes gezien kunnen worden als wetsovertreder.   

OPZET Het verbod van artikel 11.37 BAL wordt echter pas geschonden als er sprake is van opzet. Dat wil zeggen: het doden, vangen, vernielen, beschadigen en storen is pas een schending van artikel 11.37 BAL als het opzettelijk gebeurt. Het gaat hier natuurlijk niet om opzet bij de (huis)kat; alleen een mens kan opzettelijk handelen. Het gaat hier om opzet bij het baasje.

MOGELIJKHEID Bij opzet denk je in de eerste plaats aan ‘de bedoeling hebben’. Natuurlijk zullen er maar weinig baasjes zijn die de bedoeling hebben dat hun kat grutto’s en andere weidevogels te grazen neemt of stoort. Maar het hebben van die bedoeling is voor opzet helemaal niet nodig, schrijft de natuurbeschermingsrechtsgeleerde professor Arie Trouwborst. Hij leidt uit rechtspraak af dat een baasje ook opzet heeft als hij/zij de mogelijkheid aanvaardt dat zijn buiten loslopende kat die vogels vangt of stoort enzovoorts.

EU Bij deze rechtspraak gaat het om uitspraken van de hoogste rechter van de Europese Unie, het Hof van Justitie. In deze rechtspraak doet het Hof van Justitie uitspraken over de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn. Dit zijn twee richtlijnen die door het Europees Parlement zijn vastgesteld. Het BAL is gebaseerd op deze richtlijnen. De uitleg die het Hof van Justitie geeft over de richtlijnen werken dan ook door in de uitleg die de Nederlandse rechter geeft aan bijvoorbeeld artikel 11.37 BAL. De uitspraken van het Hof van Justitie waarover professor Trouwborst schrijft hadden trouwens geen betrekking op huiskatten en vogels. Ze hadden o.a. betrekking op het organiseren van een motorcross in een natuurgebied waardoor aldaar levende slangen werden gestoord en gedood.

AANVAARDEN Wanneer is er sprake van dat een baasje de mogelijkheid aanvaardt dat zijn/haar buiten loslopende kat weidevogels vangt of stoort enzovoorts? Daarop geeft die rechtspraak geen antwoord. Professor Arie Trouwborst schrijft dat het in elk geval niet uitmaakt dat het baasje het niet alleen niet wil maar het zelfs onwenselijk vindt dat zijn/haar kat dit soort dingen doet. Wat als het baasje niet eens weet dat zijn huiskat dit soort dingen doet? Kan het dan toch zo zijn dat hij de mogelijkheid aanvaardt dat zijn kat dit doet? Kan iemand de mogelijkheid aanvaarden dat iets gebeurt als die persoon niet eens weet dat het gebeurt? Wat als het baasje beweert dat haar huiskat dit soort dingen nooit doet? Op wie rust dan de bewijslast? Kan ervan worden uitgegaan dat elke huiskat dit soort dingen doet, en dat het baasje dan maar moet bewijzen dat dit bij haar kat niet het geval is? Moet je dan aannemen dat elk baasje dat zijn haar/zijn huiskat buiten op straat laat loslopen zonder toezicht zich schuldig maakt aan het overtreden van artikel 11.37 BAL?      

MUS Weidevogels zijn natuurlijk niet de enige vogels waarop (huis)katten het voorzien kunnen hebben. Wat hierboven staat over weidevogels, geldt ook voor alle andere inheemse vogels, zoals de huismus (die trouwens ook op de Rode Lijst staat).  En het geldt ook voor heel wat andere inheemse dieren.  

BRONNEN Naast bovenstaande wetsartikelen en richtlijnen zijn geraadpleegd dagblad NRC van zaterdag 9 mei en zondag 10 mei 2026 (Wetenschapsbijlage: reportage Ecologie); Arie Trouwborst, Een sterke maar slechte gewoonte: loslopende huiskatten en de wet, Ars Aequi, 2025, bladzijden 177 – 182; Arie Trouwborst en Han Somsen, Domestic Cats (Felis catus) and European Nature Conservation Law – Applying the EU Birds and Habitats Directives to a Significant but Neglected Threat to Wildlife, Journal of Environmental Law, 2020, bladzijden 391–415; wikipedia (weidevogels; Rode Lijst).

Mr. Leon

Volgend blog op vrijdag 29 mei!

Geplaatst op

De novelle Asielnoodmaatregelenwet

VRIJDAG 1 MEI 2026 Vorige week dinsdag heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet verworpen, omdat de novelle die op diezelfde dag in stemming werd gebracht ook verworpen was. Wat is een novelle?

WETSPROCEDURE Een novelle speelt een rol bij het maken van wetten. Het maken van wetten gebeurt via de wetsprocedure. De wetsprocedure bestaat uit de voorschriften waarmee in ons land de wetten tot stand komen, worden bekendgemaakt en in werking treden. De grondwettelijke voorschriften hiervan staan in de artikelen 81 tot en met 88 Grondwet. Volgens die grondwettelijke voorschriften wordt een wetsvoorstel eerst ingediend bij de Tweede Kamer. Als de Tweede Kamer het wetsvoorstel aanneemt, gaat het naar de Eerste Kamer. Als ook de Eerste Kamer dit wetsvoorstel aanneemt, wordt het door de regering bekrachtigd (ondertekend). Ten slotte zal de aldus tot stand gekomen nieuwe wet na bekendmaking in werking treden. Daarmee is het een geldende wet geworden.   

UITZONDERING Een novelle kán hierbij een rol spelen, maar dat hoeft niet het geval te zijn. Het is nog veel sterker: bij veruit de meeste wetsvoorstellen speelt de novelle geen enkele rol. In de afgelopen tien jaar speelde het gemiddeld bij minder dan twee wetsvoorstellen per jaar een rol. Voor de novelle is dus slechts bij wijze van een uitzondering een rol weggelegd.

WIJZIGING Welke rol heeft een novelle in zo’n uitzonderlijk geval dan? Een novelle komt praktisch neer op een wijziging van een wetsvoorstel. De novelle die een rol speelde bij het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet kwam dus praktisch neer op een wijziging van dat wetsvoorstel. De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet in juli vorig jaar aangenomen. Doel van dit wetsvoorstel was om het asielrecht strenger te maken door de duur van de asielstatus te verkorten, gezinshereniging met statushouders moeilijker te maken en zowel illegaal verblijf zélf als hulp aan mensen die hier illegaal verblijven strafbaar te maken. De novelle Asielnoodmaatregelenwet kwam praktisch neer op een zodanige wijziging van het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet dat hulp aan mensen die hier illegaal verblijven niet strafbaar werd verklaard.    

VOORSTEL Een novelle is net als het wetsvoorstel een voorstel waarover in de Tweede Kamer en de Eerste Kamer wordt gestemd. Eerst in de Tweede Kamer en daarna in de Eerste Kamer. De Tweede Kamer heeft in december vorig jaar over de novelle voor de Asielnoodmaatregelenwet gestemd, en die novelle is daar toen aangenomen. In de Tweede Kamer is dus eerst over het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet gestemd (dat gebeurde in juli vorig jaar) en pas een half jaar later over de novelle. In de tussentijd waren trouwens Tweede Kamerverkiezingen gehouden. (De laatste zin is op 1 mei in de plaats gekomen van twee andere zinnen, omdat in die twee andere zinnen onjuistheden stonden).

EERSTE KAMER In de Eerste Kamer is echter op één dag – namelijk vorige week dinsdag – zowel over het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet als over de novelle gestemd. Er is die dag eerst over de novelle gestemd en pas daarna over het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet. De novelle is in de Eerste Kamer verworpen; er was trouwens slechts één stem verschil tussen vóór en tégen stemmers. De novelle is verworpen en dus niet aangenomen. Ook over het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet is later die dag gestemd. Doordat de novelle is verworpen zou het aannemen van dit wetsvoorstel ertoe hebben geleid dat hulp aan mensen die hier illegaal verblijven (wél) strafbaar wordt gemaakt. Een ruime meerderheid in de Eerste Kamer was daar echter tégen en stemde daarom tegen het (hele) wetsvoorstel.

AMENDEMENT Een novelle mag niet worden verward met een amendement. Weliswaar hebben ze allebei tot doel om een wetsvoorstel te wijzigen. Er zijn echter enkele belangrijke verschillen. Zo is een amendement alleen mogelijk zolang een wetsvoorstel nog niet door de Tweede Kamer is aangenomen, terwijl een novelle pas mogelijk wordt nadat het wetsvoorstel door de Tweede Kamer is aangenomen.

RECHT Een tweede verschil is dat een novelle alleen door de regering kan worden ingediend, terwijl een amendement zowel door de regering als door een Tweede Kamerlid kan worden voorgesteld. Een Eerste Kamerlid kan noch een novelle noch een (voorstel voor een) amendement indienen. Een derde verschil is dat amenderen een grondwettelijk recht is: het ‘recht van amendement’, zie artikel 84 Grondwet, terwijl de novelle geen recht is doch slechts een praktijk die staatsrechtelijk is toegestaan. 

PRAKTIJK Weliswaar kan alleen de regering een novelle indienen, maar het is vaak de Eerste Kamer die er bij de regering op aandringt om een novelle in te dienen. De regering is (juridisch) vrij om daaraan al dan niet gehoor te geven, maar zal zich daartoe (politiek) gedwongen voelen omdat de Eerste Kamer anders waarschijnlijk het wetsvoorstel zal verwerpen. Weliswaar is de ‘novellepraktijk’ staatsrechtelijk toegestaan, maar deze praktijk is alleen staatsrechtelijk toegestaan zolang de Eerste Kamer slechts in uitzonderlijke gevallen bij de regering aandringt op het indienen van een novelle. Dat de novelle slechts bij wijze van uitzondering een rol speelt in de wetsprocedure is dus geen toeval, maar een staatsrechtelijke noodzaak.

WETSWIJZIGING Hierboven is steeds gezegd dat de novelle ‘praktisch neerkomt’ op een wijziging van een ander wetsvoorstel; zo kwam de novelle Asielnoodmaatregelenwet praktisch neer op wijziging van het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet. Inderdaad komt het daar praktisch steeds op neer, maar staatsrechtelijk beschouwd is er iets anders aan de hand. Ten eerste is ook een novelle namelijk een wetsvoorstel. Er is dus sprake van twee wetsvoorstellen; (hier) de novelle Asielnoodmaatregelenwet en het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet. Ten tweede stelt een novelle geen wijziging voor van een (ander) wetsvoorstel, maar stelt het de wijziging voor van een wet die al tot stand is gekomen. Zo stelde de novelle Asielnoodmaatregelenwet voor om een wijziging aan te brengen in de Asielnoodmaatregelenwet zodra die tot stand is gekomen. Anders gezegd: zodra het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet tot wet is verheven. De novelle stelde dus geen wijziging voor van het wetsvoorstel Asielnoodmaatregelenwet, maar van de Asielnoodmaatregelenwet zodra die tot stand is gekomen. Een tot stand gekomen wet hoeft nog niet te gelden. Een tot stand gekomen wet gaat namelijk pas gelden nadat die wet is bekendgemaakt en in werking is getreden, zie artikel 88 Grondwet. Er verloopt dus enige tijd tussen een tot stand gekomen wet (oftewel: een tot wet verheven wetsvoorstel) en het in werking treden van die wet. De novelle Asielnoodmaatregelenwet stelde voor om de Asielnoodmaatregelenwet te wijzigen vóórdat die wet in werking was getreden. De wijziging van de Asielnoodmaatregelenwet was dan vanaf de eerste dag dat die wet geldt ingegaan.

BRONNEN Naast bovengenoemde grondwetsartikelen is geraadpleegd J.L.W. Broeksteeg, Tekst en Commentaar Grondwet en Statuut, Wolters Kluwer: 2018, aantekeningen op artikelen 81 – 88 Grondwet; P.P.T. Bovend’Eert en H.R.B.M. Kummeling, Het Nederlandse Parlement, Wolters Kluwer: 2024, paragrafen 2.4, 6.3 en 6.6; website eerstekamer.nl (Asielnoodmaatregelenwet; novelle); website tweedekamer.nl (Asielnoodmaatregelenwet). 

Mr. Leon

Volgend blog op vrijdag 14 mei!

Geplaatst op

Grenzen aan de wethouderskeuze

VRIJDAG 17 APRIL 2026 Het is nu een maand geleden dat er gemeenteraadsverkiezingen waren (18 maart). Nieuwe gemeenteraden kiezen op hun beurt de nieuwe wethouders. Zijn zij helemaal vrij in die keuze of legt de Gemeentewet hen daarbij grenzen op?

CONTROLE Het kiezen en benoemen van de wethouders (art 35 Gemeentewet) is trouwens niet de enige bevoegdheid van de gemeenteraad. De raad controleert ook die wethouders als ze eenmaal aan het werk zijn (art 169, 155 e.v.) net zoals de Tweede Kamer de ministers controleert. Daarnaast maakt de raad verordeningen (art 147 e.v.) en omgevingsplannen (art 2.4 Omgevingswet). Omgevingsplannen zijn wat vroeger bestemmingsplannen heetten.  

DAGELIJKS Wethouders vormen samen met de burgemeester een college: het college van burgemeester en wethouders, zie artikel 34 Gemeentewet. In de praktijk wordt dit meestal afgekort tot ‘het college’, ‘B en W’ of ‘B&W’.  Het college is het dagelijks bestuur van de gemeente. Het bereidt de besluiten van de raad voor (zoals verordeningen) en voert de raadsbesluiten uit, zie artikel 160.

LOT Iedere wethouder wordt individueel benoemd. De raad besluit bij meerderheid. De stemming is geheim: uit het officiële verslag van de vergadering blijkt niet wie voor stemde en wie tegen. Als de stemmen staken – evenveel stemmen voor als tegen – beslist uiteindelijk het lot, zie artikel 31.

AANTAL Er geldt wettelijk zowel een minimum als een maximum voor het aantal wethouders dat de raad benoemt en die tegelijkertijd in functie zijn. De raad moet minstens twee wethouders benoemen.  Het maximumaantal wethouders dat mag worden benoemd is afhankelijk van het aantal raadsleden, zie artikel 36. Het is 20% van het aantal raadsleden en als er ook parttime wethouders zijn benoemd is het hooguit 25%. Er wordt steeds afgerond op het dichtstbijgelegen gehele getal, zie artikel 36 Gemeentewet.  

25% Het aantal raadsleden hangt af van het aantal inwoners in de gemeente en loopt uiteen van 9 tot 45, zie artikel 8. Waddeneiland Schiermonnikoog is de kleinste gemeente van het land, heeft 9 raadsleden en dus altijd twee wethouders. Hoofdstad Amsterdam is de grootste gemeente van het land, heeft 45 raadsleden en mag dus hooguit 11 wethouders hebben; bij dit aantal moeten er ook parttime wethouders zijn. Ergens daartussenin (tenminste qua inwonertal) ligt in de voormalige mijnstreek de gemeente Heerlen die 37 raadsleden heeft en die dus maximaal 9 wethouders mag hebben; bij dit aantal moeten er ook parttime wethouders zijn.  Amsterdam heeft nu 9 wethouders, Heerlen 5 en Schiermonnikoog 2.   

LEEFTIJD De raad mag niet iemand tot wethouder benoemen die nog minderjarig is, zie artikelen 36a en 10 Gemeentewet. Er geldt geen maximumleeftijd.

WONEN De raad mag eigenlijk niet iemand tot wethouder benoemen die niet in de gemeente woont, maar diezelfde raad mag daarvoor vrijstelling geven zodat een wethouder toch in een andere gemeente mag blijven/gaan wonen, zie artikel 36a. Ik vind het vreemd dat die vrijstellingsmogelijkheid bestaat.

VREEMDELINGEN Ook iemand die weliswaar in de gemeente woont maar een asielprocedure doorloopt of wél al in bezit is van een verblijfsvergunning maar die pas vier jaar in ons land woont mag niet tot wethouder worden benoemd, zie artikelen 36a en 10. Voor iemand die de nationaliteit heeft van een ander EU-land dan Nederland geldt dit niet; voor hem of haar geldt hetzelfde als voor iemand met de Nederlandse nationaliteit en worden geen eisen gesteld aan hoelang die persoon in Nederland woont.

RAADSLID De raad mag niet iemand tot wethouder benoemen die zelf raadslid is en dat ook wil blijven (uitzonderingen daargelaten), zie artikelen 13 en 36b.   

WETHOUDER De raad mag niet iemand die al in een andere gemeente wethouder is tot wethouder benoemen, want iemand kan slechts in één gemeente wethouder zijn, zie artikel 36a.  

AMBTENAAR De raad mag niet iemand tot wethouder benoemen die gemeenteambtenaar is in dezelfde gemeente en dat ook wil blijven, zie artikel 36b, uitgezonderd de ambtenaar van de burgerlijke stand. Gemeenteambtenaar zijn in een andere gemeente is toegestaan, net als het zijn van ambtenaar bij de provincie of rijksambtenaar. 

PROVINCIE De raad mag niet iemand tot wethouder benoemen die gedeputeerde is, zie artikel 36b. Een gedeputeerde is iemand die lid is van het dagelijks bestuur van de provincie, zie artikelen 34 e.v. Provinciewet. De raad mag wel een lid van de Provinciale Staten tot wethouder benoemen. De Provinciale Staten zijn voor de provincie wat de gemeenteraad is voor de gemeente, zie artikelen 7 e.v. Provinciewet.

KABINET De raad mag niet iemand tot wethouder benoemen die minister of staatssecretaris is, zie artikel 36b Gemeentewet. Er zijn meer functies die onverenigbaar zijn met het wethouderschap. 

BENOEMD Voor zover mij bekend zijn er geen gemeenteraden die nu al – een maand na de verkiezingen – nieuwe wethouders hebben benoemd. In Amsterdam, Heerlen en Schiermonnikoog is dat in elk geval nog niet gebeurd.

BRONNEN Naast bovenstaande wetten zijn geraadpleegd de websites van de gemeenten Heerlen, Schiermonnikoog en Amsterdam.

Mr. Leon                                                                                                               

Volgend blog verschijnt op vrijdag 1 mei!

Geplaatst op

De statushouders van Leudal

VRIJDAG 3 APRIL 2026 In dagblad De Limburger van 25 maart jl. staat dat de provincie Limburg van plan is om in te grijpen bij de Midden-Limburgse gemeente Leudal (waar bijvoorbeeld Roggel bij hoort), omdat die gemeente te weinig statushouders aan geschikte woonruimte helpt zodat die statushouders in een AZC moeten verblijven.  Wat is hier aan de hand?

TAAKSTELLING Te weinig volgens wie? De minister van Justitie en Veiligheid maakt overzichten waarin per gemeente is vermeld hoeveel statushouders moeten worden gehuisvest en hoeveel daarvan daadwerkelijk werden gehuisvest. Het aantal statushouders dat een gemeente moet huisvesten is de zogenaamde taakstelling voor die gemeente. De taakstelling houdt een resultaat in, namelijk het aantal te huisvesten statushouders. De gemeente Leudal haalt dat resultaat al jarenlang niet en voldoet daarom niet aan haar taakstelling. Men zou kunnen zeggen dat ze haar taak om statushouders te huisvesten verwaarloost.

HUISVESTING Waarom mag een minister deze taakstelling opleggen? Dat mag op grond van de wet, namelijk de Huisvestingswet. Elke gemeente in Nederland is volgens die wet verplicht om statushouders aan woonruimte te helpen (te huisvesten), zie artikel 28. De taakstelling die de minister per gemeente oplegt vindt haar grondslag in de artikelen 28 e.v. In deze wet is een statushouder iemand met een asielvergunning, zie artikel 1. Een kamer in een asielzoekerscentrum (AZC) is volgens deze wet niet hetzelfde als woonruimte. Een AZC is dan ook bedoeld voor asielzoekers, niet voor statushouders.

INGRIJPEN Waarom mag Limburg bij Leudal ingrijpen? Dat mag omdat hier sprake is van verwaarlozing van taken die de gemeente op grond van medebewind moet uitvoeren.

MEDEBEWIND Waarom is het opleggen van een taakstelling voor de huisvesting van statushouders medebewind? Van medebewind is sprake als de ene overheid van de andere overheid medewerking vordert aan de uitvoering van een wet, zie artikel 108 Gemeentewet. De minister van Justitie en Veiligheid is hier de overheid die medewerking vordert; het gemeentebestuur van Leudal is hier de overheid van wie medewerking wordt gevorderd. De wet die moet worden uitgevoerd is hier de Huisvestingswet. Ten slotte is de medewerking aan de uitvoering van deze wet de taakstelling. Hier is dus sprake van medebewind.

TAAKVERWAARLOZING Waarom is hier sprake van taakverwaarlozing? Volgens de provincie Limburg heeft de gemeente Leudal haar taakstelling niet gerealiseerd en heeft de gemeente dus het krachtens de Huisvestingswet gevorderde resultaat niet of niet naar behoren tot stand gebracht. Het oordeel van de provincie hierover is doorslaggevend. Hier is dus sprake van taakverwaarlozing. In zo’n situatie mag de provincie ingrijpen, zie artikel 124 Gemeentewet.

INGRIJPEN: WAT? Waaruit bestaat dat provinciaal ingrijpen? Het bestaat eruit dat de provincie zélf gaat doen wat de gemeente Leudal niet naar behoren heeft gedaan. De provincie gaat dan zélf de taakstelling realiseren en zélf zorgen voor genoeg huisvesting voor statushouders in Leudal. In wetstermen is dat ‘indeplaatsstelling’. De provincie mag ‘in de plaats stellen’ op grond van artikel 124 Gemeentewet. Trouwens, in beginsel moet de provincie zelfs ‘in de plaats stellen’.

LADDER Uiteraard mag de provincie ook bij taakverwaarlozing niet zomaar ingrijpen in de gemeente. Daarvoor moet eerst een interventieladder worden doorlopen met allerlei contacten op bestuurlijk niveau tussen provincie en gemeente. Uit de krantenberichten van De Limburger leid ik echter af dat de hoogste trede van die interventieladder inmiddels is bereikt en de provincie daadwerkelijk een besluit tot indeplaatsstelling heeft genomen. In dat besluit is de gemeente Leudal nog een (laatste) termijn gegeven om de taakstelling toch zelf te realiseren. Het bieden van zo’n (laatste) fatale termijn in het besluit tot indeplaatsstelling is wettelijk verplicht, zie artikel 124 lid 2 Gemeentewet.

NAMENS Als de gemeente die termijn ongebruikt laat verstrijken – en afgaande op heel recente berichtgeving op de gemeentelijke website lijkt dat inderdaad te gaan gebeuren – kan de provincie zich voor wat betreft de huisvesting van statushouders daadwerkelijk in de plaats stellen van de gemeente Leudal. De provincie zal dit dan doen namens de gemeente Leudal, en de provincie zal alle kosten die zij in dat verband maakt bij Leudal in rekening brengen, zie artikel 124 lid 1 Gemeentewet.   

INGRIJPEN: HOE? Hoe gaat de provincie ingrijpen? De provincie mag daarvoor gebruik maken van alle bevoegdheden uit de Gemeentewet en de Huisvestingswet die normaliter de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders of de burgemeester hebben, zie artikel 124c Gemeentewet. Uiteraard alleen voor zover gebruik van die bevoegdheden nodig is. Het gemeentebestuur heeft o.a. de bevoegdheid om een huisvestingsverordening te maken of te wijzigen, zie artikel 4 Huisvestingswet, om andere gemeentelijke verordeningen te maken of te wijzigen, zie artikel 147 Gemeentewet, en om privaatrechtelijke rechtshandelingen aan te gaan, zie artikelen 160 en 171 Gemeentewet, zoals huur of koop van een gebouw. Lang niet alle bevoegdheden van het gemeentebestuur staan echter in de Huisvestingswet en de Gemeentewet. Zo staat de bevoegdheid om bijvoorbeeld een omgevingsplan (voorheen: bestemmingsplan) vast te stellen in de Omgevingswet (artikel 2.4). Die bevoegdheden heeft de provincie dan ook niet. De gemeente moet wél weer zoveel mogelijk medewerking verlenen aan het provinciaal ingrijpen, zoals gemeenteambtenaren, apparatuur en dossiers op provinciaal verzoek ter beschikking stellen, zie artikel 124g Gemeentewet.

DELFZIJL Zover als het in Leudal is gekomen, komt het uiterst zelden voor. Er zijn slechts twee gevallen bekend. Een van die gevallen speelde zich af in de gemeente Delfzijl. Toevallig ging het er toen ook over dat de taakstelling voor de huisvesting van statushouders niet was gerealiseerd! Het betrof hier een rechtszaak die in 2018 voor de Raad van State kwam en waarin de provincie Groningen een besluit tot indeplaatsstelling had genomen. Uiteraard kan een gemeente zo’n besluit in rechte aanvechten. Dat was daar gebeurd, maar de provincie won de zaak.

SPREIDINGSWET Dit blog betrof de huisvesting van statushouders. Iets anders is de huisvesting van asielzoekers (dat gebeurt bijvoorbeeld in AZC’s). Ook daarvoor bestaan er gemeentelijke taakstellingen. Die zijn gebaseerd op een andere wet, namelijk de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen. Deze wet is beter bekend als Spreidingswet. Als een gemeente zijn taakstelling voor die laatste wet niet naar behoren uitvoert, kan er evenzeer van taakverwaarlozing sprake zijn. Dan is echter niet de provincie maar de minister bevoegd om zich in de plaats te stellen van de gemeente, zie artikel 124b Gemeentewet.

BRONNEN Naast bovengenoemde wetten zijn geraadpleegd Dagblad De Limburger van 25 maart 2026; website gemeente Leudal (1 april 2026); W. van der Woude, Tekst & Commentaar Gemeentewet, Provinciewet en Wet gemeenschappelijke regelingen, aantekeningen bij artikelen 124-124h Gemeentewet, Wolters Kluwer: 2023; J.L.W. Broeksteeg, Gemeenterecht, hoofdstuk 18 (Taakverwaarlozing), Wolters Kluwer: 2021; Teunissen en Haaren-Dresens, Van specifiek naar generiek, De Gemeentestem 2008, blz 365 e.v.  

Mr. Leon          Volgend blog op vrijdag 17 april 2026!

Geplaatst op

Minister Eelco Heinen

VRIJDAG 20 MAART 2026 Minister van Financiën Eelco Heinen verklaarde op woensdag 25 februari jl – twee dagen na de installatie van het kabinet Jetten – tegenover de pers dat het wetsvoorstel voor de nieuwe Box 3-wet ‘terug moet naar de tekentafel’. Dit wetsvoorstel was half februari door de Tweede Kamer aangenomen en vervolgens naar de Eerste Kamer gestuurd. Die persverklaring van minister Heinen (VVD) was niet alleen een daad waarmee hij ‘zijn staatssecretaris passeerde’ en ‘voor de troepen uitliep’, zoals de kranten schreven. Zijn daad had tot zijn ontslag kunnen leiden! Waarom is dat zo?

TEKENTAFEL Wat betekent hier ‘terug naar de tekentafel’?  Dat komt er staatsrechtelijk gezien op neer dat de regering het wetsvoorstel intrekt waardoor de Eerste Kamer het niet meer kan behandelen. Daardoor kan het ook geen wet meer worden, want daarvoor moet een wetsvoorstel door Tweede én Eerste Kamer zijn aangenomen, zie artikel 81 van de Grondwet. Om welk wetsvoorstel gaat het eigenlijk? Het gaat om het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3. Kort gezegd gaat dit wetsvoorstel over de wijziging van een belasting op inkomsten uit vermogen, dat wil zeggen uit spaargelden en beleggingen. Een nieuw wetsvoorstel zal – nadat dit op zijn beurt de tekentafel heeft verlaten – eerst weer moeten worden aangenomen door de Tweede Kamer, zie artikel 82 van de Grondwet.

MINISTERRAAD Pas eerder die week was het kabinet Jetten geïnstalleerd door de koning, namelijk op maandagochtend 23 februari. In de middag na de installatie had de ministerraad zijn eerste vergadering gehouden; dat was dus op maandagmiddag 23 februari. De tweede vergadering van de ministerraad vond aan het eind van die week plaats, namelijk op vrijdag 27 februari. Wat had de ministerraad van 23 februari besloten over het wetsvoorstel?   

REGEERAKKOORD Uit de besluitenlijst van de ministerraad van 23 februari kan beslist niet worden afgeleid dat het wetsvoorstel volgens de ministerraad terug moest naar de tekentafel. In de (gepubliceerde) besluitenlijst van die vergadering staat namelijk onder agendapunt 2 dat ‘de raad instemt met de conclusies ten aanzien van de volgende onderwerpen: 1. Coalitieakkoord’. In dit coalitieakkoord staat over deze belasting dat ‘wordt gestimuleerd dat het nieuwe Box 3 stelsel op werkelijk rendement wordt doorontwikkeld naar een vermogenswinstsystematiek’ (zie bladzijde 28). Die woorden hebben er alle schijn van dat de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel gewoon doorgang moet vinden, en het wetsvoorstel dus niet wordt ingetrokken. Kort na de persverklaring van minister Heinen legde minister-president Jetten op diezelfde woensdag in de Tweede Kamer de regeringsverklaring af. Uiteraard is ook die regeringsverklaring besproken in de ministerraad van de maandag daarvoor, zie de besluitenlijst. Die regeringsverklaring bevat geen enkele aanwijzing dat de ministerraad iets anders wilde dan dat de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel gewoon doorgang vindt.

BESLUIT Uit de besluitenlijst van de ministerraad van maandag 23 februari kan dus worden geconcludeerd dat volgens de ministerraad het wetsvoorstel niet terug moet naar de tekentafel en dat de parlementaire behandeling daarvan wél moet worden voortgezet. De volgende ministerraadsvergadering werd pas op vrijdag 27 februari gehouden, zodat de besluitenlijst van 23 februari in elk geval op 25 februari nog geldig was.

HANDELEN TEGEN BESLUIT Toen minister Heinen op 25 februari tegen de pers verklaarde dat het wetsvoorstel wél terug moest naar de tekentafel, handelde hij dus tegen een besluit van de ministerraad.

EENHEID Is het dan verboden dat een minister tegen een besluit van de ministerraad handelt? Ja, dat is het. Dat staat namelijk in artikel 12 lid 2 van het Reglement van Orde voor de ministerraad: ‘In geen geval handelt een minister of staatssecretaris tegen een besluit van de raad’. De ‘raad’ is hier de ministerraad. ‘Handelen’ is bijvoorbeeld een verklaring aan de pers afleggen waaruit blijkt dat de minister het niet eens is met een besluit van de ministerraad. Een minister is niet ondergeschikt aan de ministerraad, maar als zij of hij het niet eens is met een besluit van de ministerraad en zich er ook niet bij neer wil leggen, dan moet hij of zij ontslag aanbieden (en dus opstappen als minister). Wat een minister niet mag doen is aanblijven en ‘handelen’ tegen het besluit van de ministerraad. Waarom is dat verboden? Dat is verboden omdat het kabinet met één mond moet spreken. Anders gezegd: er moet eenheid van regeringsbeleid zijn. Dat wordt de homogeniteitsregel genoemd. De homogeniteitsregel volgt niet alleen uit artikel 12 Reglement van Orde voor de ministerraad maar bijvoorbeeld ook uit artikel 11 van dat reglement en uit artikel 45 lid 3 van de Grondwet.  

ONTSLAG Maar minister Heinen heeft zijn ontslag niet aangeboden. Daarom had minister-president Jetten hem kunnen ontslaan, zie artikel 48 Grondwet. De minister-president mag een minister echter pas ontslaan nadat de ministerraad daar toestemming voor heeft gegeven, zie artikel 4 lid 2 sub k Reglement van Orde voor de ministerraad. Uit de besluitenlijst van de ministerraad van vrijdag 27 februari blijkt dat het ontslag van minister Heinen niet op de agenda stond en zelfs niet ter sprake is gekomen. Minister Heinen is dan ook minister gebleven. Zou dit wellicht iets zeggen over de verhoudingen in het kabinet Jetten?

BRONNEN Naast grondwet en reglement ministerraad, besluitenlijsten ministerraad en dagblad NRC van 8 en 12 maart zijn geraadpleegd P.P.T. Bovend’Eert, De Ministerraad en de betekenis van het Regeringsprogramma, in: Ministers en Ministerraad, redactie: R.B. Andeweg, SDU uitgeverij: 1990; P.P.T. Bovend’Eert, Grondwet en Statuut, Wolters Kluwer: 2018, toelichting bij artikelen 45 en 48 Grondwet; Wim Voermans, Onze constitutie, Prometheus Amsterdam: 2023, bladzijden 399 e.v.; H.G. Hoogers, Een doolhof van spiegels? De betekenis van artikel 57 lid 3 Grondwet en artikel 4 Reglement van Orde voor de ministerraad in het licht van de kabinetsformatie van 2021, in Tijdschrift voor Constitutioneel Recht, 2022 (eerste nummer), bladzijden 27 e.v.

Mr. Leon

Volgend blog op vrijdag 3 april!