VRIJDAG 4 SEPTEMBER 2026 Als reactie op forse nieuwe Amerikaanse invoerheffingen op Canadese goederen heeft de Canadese premier – Mark Carney – invoerheffingen op Amerikaanse goederen aangekondigd die net zo fors zijn. Canadese provinciebesturen hebben in het openbaar verklaard dat zij dit steunen of juist bekritiseren. Waarom geven Canadese provinciebesturen hun mening over invoerheffingen?
PROVINCES Zowel Nederland als Canada bestaan uit provincies. Voor Nederland blijkt dat bijvoorbeeld uit de Grondwet (zie de artikelen 123 e.v.) en de Provinciewet. Nederland bestaat uit twaalf provincies, zoals Gelderland, Flevoland, Limburg en Zuid-Holland. Voor Canada blijkt dat bijvoorbeeld uit The Constitution Act, 1867. Dat is één van de documenten die de Canadese grondwet vormen. In artikel 5 staat dat Canada shall be divided into (…) provinces. Canada bestaat nu uit tien provinces. Voorbeelden zijn Quebec, New Foundland, Ontario en Alberta. Het bestuur van Ontario steunde Carney terwijl dat van Alberta kritisch was.
FEDERATIE Een Nederlandse provincie is echter staatsrechtelijk iets heel anders dan een Canadese provincie. Dat komt doordat Nederland een eenheidsstaat is en Canada een bondsstaat. Een ander woord voor bondsstaat is federatie. Andere voorbeelden van federaties zijn de VS en Duitsland. Deze twee landen bestaan niet uit provincies maar uit States (zoals Texas) of Länder (zoals Noordrijn-Westfalen).
CONSTITUTION ACT In een federatie is in de grondwet vastgelegd dat zowel de federale overheid als – in het geval van Canada – de provincies eigen bevoegdheden hebben. In The Constitution Act, 1867 staat dat in de artikelen 91 en volgende. Daar staan bevoegdheden die alleen de provincie heeft; de federale overheid heeft die bevoegdheden niet; het zijn exclusieve bevoegdheden die elke provincie heeft. Wijziging in de bevoegdhedenverdeling is niet mogelijk zonder wijziging van dit grondwettelijk document. Wijziging van dit grondwettelijk document is niet mogelijk zonder medewerking van de provincies, zie artikel 38 e.v. van The Constitution Act 1982. The Constitution Act 1982 is een ander grondwettelijk document. De cijfers achter The Constitution Act staan steeds voor het jaar waarin het document is gaan gelden.
EENHEIDSSTAAT Nederland is geen federatie/bondsstaat maar een eenheidsstaat. Het is waar dat uit onze grondwet volgt dat provinciebesturen autonome bevoegdheden hebben. Dat volgt namelijk uit artikel 124 lid 1 Grondwet waarin staat dat voor provincies de bevoegdheid tot regeling en bestuur inzake hun huishouding aan hun besturen wordt overgelaten. De betekenis van ‘huishouding’ is hier dat het in principe een provinciebestuur vrij staat om iedere activiteit te ondernemen die het in het belang van de provincie oordeelt. Deze autonome bevoegdheid lijkt heel wat, maar de rijksoverheid mag elk provinciaal belang naar zich toe trekken en daarvoor in de plaats een regeling op rijksniveau maken. Als de rijksoverheid dat doet, dan mag de provincie zo’n belang niet meer of slechts heel beperkt naar eigen inzicht regelen, zie de artikelen 118 en 119 Provinciewet. Grondwetswijziging is niet nodig; bovendien is geen medewerking van de provincies nodig om onze grondwet te wijzigen.
Het is alweer decennia geleden, maar zo’n anderhalve eeuw lang legde de Nederlandse regering heffingen op aan goederen uit het buitenland die hier werden ingevoerd (inmiddels zijn er tussen de landen van de Europese Unie geen invoerheffingen meer en zijn invoerheffingen voor landen van buiten de EU iets waarover alleen op het niveau van de Europese Unie besluiten mogen worden genomen). Ik denk niet dat het in die jaren is voorgekomen dat Nederlandse provinciebesturen zich in het openbaar uitspraken over invoerheffingen. Zoals gezegd hebben Canadese provinciebesturen dat recentelijk wel nog gedaan. Dat verschil hangt volgens mij o.a. samen met het verschil tussen eenheidsstaat en federatie. Het bestuur van Ontario (auto-industrie) steunde Carney terwijl dat van Alberta (oliewinning) kritisch was. Het ligt voor de hand dat een belanghebbend federaal provinciebestuur zijn mening in het openbaar uitspreekt. Ook al is het zo dat hij volgens The Constitution Act 1867 niet gaat over invoerrechten omdat daarin The Regulation of Trade and Commerce (exclusief) is toebedeeld aan de federale overheid, zie artikel 91 sub 2.
BRONNEN Naast bovenstaande (grond)wetsartikelen zijn geraadpleegd professor Adam Dodek, The Canadian constitution, Dundurn Press: 2024; J.L.W. Broeksteeg, Tekst en Commentaar Grondwet en Statuut, aantekeningen bij artikel 124 Grondwet; dagblad NRC van 24 en 27 augustus 2026.
Mr. Leon
Volgend blog op vrijdag 18 september!