DONDERDAG 14 MEI 2026 In dagblad NRC van afgelopen zaterdag stond een groot artikel over onderzoek dat een ecoloog momenteel doet naar de impact die loslopende (huis)katten hebben op wettelijk beschermde weidevogels, zoals de grutto. Katten die vaak veel verder van huis lopen dan hun baasjes denken, doden heel wat van die vogels en hun kuikens. Bovendien verstoren ze die vogels en daardoor gaan er nog meer kuikens dood voordat ze vliegvlug worden. (Huis)katten zijn dieren en kunnen dus geen mensenregels overtreden, maar hoe zit dat met hun baasjes?
WEIDEVOGELS Weidevogels zijn van nature in het wild levende vogels die in uitgestrekte graslanden broeden. Voorbeelden zijn de kievit, de tureluur, de watersnip, de wulp en de grutto.
BAL Deze vogels zijn wettelijk beschermd, bijvoorbeeld in het Besluit activiteiten leefomgeving (meestal wordt de afkorting BAL gebruikt). Voor hun wettelijke bescherming maakt het niet uit of een vogel hier het hele jaar is (de standvogel) of slechts een deel van het jaar (de zomer- en wintergasten).
VERBOD In artikel 11.37 BAL staat een verbod. Het is verboden om weidevogels te doden of te vangen. Om hun nesten, rustplaatsen en eieren te vernielen of te beschadigen. Het is in beginsel ook verboden om de vogels te storen, zeker daar waar het gaat om een vogelsoort waarmee het slecht gaat. Dat is bijvoorbeeld het geval met vogels die op de Rode Lijst staan, zoals met de grutto het geval is.
PREDATOR (Huis)katten doden en vangen weidevogels, vernielen of beschadigen hun nesten, rustplaatsen en eieren, en storen ze enkel door in hun buurt te zijn (want vogels raken op zijn minst in de stress van een predator in de buurt). Al doet misschien niet elke kat dit.
BAASJES (Huis)katten zijn geen mensen en kunnen onze wetten dus niet schenden. Hun baasjes echter wel. En die baasjes laten hun kat buiten loslopen zonder toezicht. Daardoor zouden die baasjes gezien kunnen worden als wetsovertreder.
OPZET Het verbod van artikel 11.37 BAL wordt echter pas geschonden als er sprake is van opzet. Dat wil zeggen: het doden, vangen, vernielen, beschadigen en storen is pas een schending van artikel 11.37 BAL als het opzettelijk gebeurt. Het gaat hier natuurlijk niet om opzet bij de (huis)kat; alleen een mens kan opzettelijk handelen. Het gaat hier om opzet bij het baasje.
MOGELIJKHEID Bij opzet denk je in de eerste plaats aan ‘de bedoeling hebben’. Natuurlijk zullen er maar weinig baasjes zijn die de bedoeling hebben dat hun kat grutto’s en andere weidevogels te grazen neemt of stoort. Maar het hebben van die bedoeling is voor opzet helemaal niet nodig, schrijft de natuurbeschermingsrechtsgeleerde professor Arie Trouwborst. Hij leidt uit rechtspraak af dat een baasje ook opzet heeft als hij/zij de mogelijkheid aanvaardt dat zijn buiten loslopende kat die vogels vangt of stoort enzovoorts.
EU Bij deze rechtspraak gaat het om uitspraken van de hoogste rechter van de Europese Unie, het Hof van Justitie. In deze rechtspraak doet het Hof van Justitie uitspraken over de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn. Dit zijn twee richtlijnen die door het Europees Parlement zijn vastgesteld. Het BAL is gebaseerd op deze richtlijnen. De uitleg die het Hof van Justitie geeft over de richtlijnen werken dan ook door in de uitleg die de Nederlandse rechter geeft aan bijvoorbeeld artikel 11.37 BAL. De uitspraken van het Hof van Justitie waarover professor Trouwborst schrijft hadden trouwens geen betrekking op huiskatten en vogels. Ze hadden o.a. betrekking op het organiseren van een motorcross in een natuurgebied waardoor aldaar levende slangen werden gestoord en gedood.
AANVAARDEN Wanneer is er sprake van dat een baasje de mogelijkheid aanvaardt dat zijn/haar buiten loslopende kat weidevogels vangt of stoort enzovoorts? Daarop geeft die rechtspraak geen antwoord. Professor Arie Trouwborst schrijft dat het in elk geval niet uitmaakt dat het baasje het niet alleen niet wil maar het zelfs onwenselijk vindt dat zijn/haar kat dit soort dingen doet. Wat als het baasje niet eens weet dat zijn huiskat dit soort dingen doet? Kan het dan toch zo zijn dat hij de mogelijkheid aanvaardt dat zijn kat dit doet? Kan iemand de mogelijkheid aanvaarden dat iets gebeurt als die persoon niet eens weet dat het gebeurt? Wat als het baasje beweert dat haar huiskat dit soort dingen nooit doet? Op wie rust dan de bewijslast? Kan ervan worden uitgegaan dat elke huiskat dit soort dingen doet, en dat het baasje dan maar moet bewijzen dat dit bij haar kat niet het geval is? Moet je dan aannemen dat elk baasje dat zijn haar/zijn huiskat buiten op straat laat loslopen zonder toezicht zich schuldig maakt aan het overtreden van artikel 11.37 BAL?
MUS Weidevogels zijn natuurlijk niet de enige vogels waarop (huis)katten het voorzien kunnen hebben. Wat hierboven staat over weidevogels, geldt ook voor alle andere inheemse vogels, zoals de huismus (die trouwens ook op de Rode Lijst staat). En het geldt ook voor heel wat andere inheemse dieren.
BRONNEN Naast bovenstaande wetsartikelen en richtlijnen zijn geraadpleegd dagblad NRC van zaterdag 9 mei en zondag 10 mei 2026 (Wetenschapsbijlage: reportage Ecologie); Arie Trouwborst, Een sterke maar slechte gewoonte: loslopende huiskatten en de wet, Ars Aequi, 2025, bladzijden 177 – 182; Arie Trouwborst en Han Somsen, Domestic Cats (Felis catus) and European Nature Conservation Law – Applying the EU Birds and Habitats Directives to a Significant but Neglected Threat to Wildlife, Journal of Environmental Law, 2020, bladzijden 391–415; wikipedia (weidevogels; Rode Lijst).
Mr. Leon
Volgend blog op vrijdag 29 mei!