Tag: medebewind

Geplaatst op

Wat staat er in de Spreidingswet?

VRIJDAG 29 MEI 2026 De fractieleider van de VVD in de Tweede Kamer zei dat gemeenten volgens de Spreidingswet zelf mogen beslissen of ze asielzoekers opnemen en zo ja hoeveel. Wat staat er eigenlijk precies in die Spreidingswet?

WET De Spreidingswet is geen officiële naam. De officiële naam is Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen.

RECENT De wet is eind januari 2024 in werking getreden. Dat is nog geen tweeënhalf jaar geleden. Het gaat dus om een recente wet.

MEDEBEWIND In de wet staat dat gemeenten er een taak bij krijgen. Dat heet een medebewindstaak. Gemeenten hebben op heel veel beleidsterreinen medebewindstaken. De juridische basis voor medebewind staat in artikel 108 lid 2 Gemeentewet; daarin is sprake van het ‘vorderen’ van regeling en bestuur van het gemeentebestuur. Bij medebewind is dus sprake van verplichte medewerking. Daarom biedt de Spreidingswet geen ruimte voor een gemeente om zelf te beslissen over het opnemen van asielzoekers.  

ZORG In artikel 6 van de Spreidingswet staat (voor zover hier relevant) dat de gemeente ‘zorg draagt voor het mogelijk maken van opvangvoorzieningen voor asielzoekers in de gemeente overeenkomstig het verdeelbesluit’. Bij recente wetten wordt voor de uitleg van wetstermen veel belang gehecht aan de betekenis die deze woorden hebben in het gewone spraakgebruik. In het gewone spraakgebruik is het volgens mij zo dat als je ergens voor moet ‘zorg dragen’ dat je dat dan gewoon moet doen.

OPVANGPLAATS Een asielzoeker is iemand uit een ander land die een asielaanvraag heeft ingediend, zie artikel 1 Spreidingswet. Een opvangvoorziening is een accommodatie voor de opvang van asielzoekers, zie opnieuw artikel 1. Een opvangplaats is de plaats bestemd voor één asielzoeker in een opvangvoorziening, zie nogmaals artikel 1.

VERDEELBESLUIT In het verdeelbesluit worden de gemeenten met name genoemd die moeten zorg dragen voor een met name genoemd aantal opvangplaatsen, zie artikel 5. Voor elke provincie is landelijk (door de minister van Justitie en Veiligheid) een apart verdeelbesluit vastgesteld.

DWINGEND Zo’n verdeelbesluit is juridisch bindend; het dwingt de gemeente om daaraan mee te werken. Dat blijkt uit de officiële toelichting op de Spreidingswet (de memorie van toelichting, met name bladzijden 7 en 8). De officiële toelichting is ook belangrijk voor de uitleg van een wet, des te meer bij een recente wet. Ook daarom biedt de Spreidingswet geen ruimte voor een gemeente om zelf te beslissen over het opnemen van asielzoekers. 

ACCOMMODATIE Genoemde gemeenten zijn dus wettelijk verplicht om zorg te dragen voor het mogelijk maken van het genoemde aantal opvangplaatsen. Hoe dan? Dat kan door een geschikte accommodatie beschikbaar te stellen of door een geschikte locatie beschikbaar te stellen (inclusief de juiste vergunningen en zo), zie artikel 7 Spreidingswet. Een geschikte accommodatie is een gebouw dat minstens aan alle eisen voor opvang voldoet, zie artikel 6 lid 2. Een geschikte locatie is een plaats (bijvoorbeeld een braakliggend terrein) waar (anderen) een geschikte accommodatie op kunnen bouwen. Een gemeente kan er dus wél zelf over beslissen wáár asielzoekers worden opgevangen. 

B&W Zowel gemeenteraad als het college van burgemeester en wethouders zijn wettelijk verplicht om eraan mee te werken om dit alles mogelijk te maken. Gemeentebesturen mogen natuurlijk ook méér asielzoekers opnemen en dus méér opvangplaatsen mogelijk maken dan volgens de Spreidingswet nodig is.    

CONCLUSIE De VVD-fractieleider in de Tweede Kamer zei dus iets dat niet klopt.   

BRONNEN Naast bovengenoemde wetsbepalingen zijn geraadpleegd dagblad NRC van zaterdag 23 mei en zondag 24 mei (p10 e.v.); de memorie van toelichting bij de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen; A.D. Belinfante en J.L. de Reede, Beginselen van het Nederlandse staatsrecht, Wolters Kluwer: 2020, bladzijden 298 e.v.

Mr. Leon

Volgend blog op vrijdag 12 juni!

Geplaatst op

De statushouders van Leudal

VRIJDAG 3 APRIL 2026 In dagblad De Limburger van 25 maart jl. staat dat de provincie Limburg van plan is om in te grijpen bij de Midden-Limburgse gemeente Leudal (waar bijvoorbeeld Roggel bij hoort), omdat die gemeente te weinig statushouders aan geschikte woonruimte helpt zodat die statushouders in een AZC moeten verblijven.  Wat is hier aan de hand?

TAAKSTELLING Te weinig volgens wie? De minister van Justitie en Veiligheid maakt overzichten waarin per gemeente is vermeld hoeveel statushouders moeten worden gehuisvest en hoeveel daarvan daadwerkelijk werden gehuisvest. Het aantal statushouders dat een gemeente moet huisvesten is de zogenaamde taakstelling voor die gemeente. De taakstelling houdt een resultaat in, namelijk het aantal te huisvesten statushouders. De gemeente Leudal haalt dat resultaat al jarenlang niet en voldoet daarom niet aan haar taakstelling. Men zou kunnen zeggen dat ze haar taak om statushouders te huisvesten verwaarloost.

HUISVESTING Waarom mag een minister deze taakstelling opleggen? Dat mag op grond van de wet, namelijk de Huisvestingswet. Elke gemeente in Nederland is volgens die wet verplicht om statushouders aan woonruimte te helpen (te huisvesten), zie artikel 28. De taakstelling die de minister per gemeente oplegt vindt haar grondslag in de artikelen 28 e.v. In deze wet is een statushouder iemand met een asielvergunning, zie artikel 1. Een kamer in een asielzoekerscentrum (AZC) is volgens deze wet niet hetzelfde als woonruimte. Een AZC is dan ook bedoeld voor asielzoekers, niet voor statushouders.

INGRIJPEN Waarom mag Limburg bij Leudal ingrijpen? Dat mag omdat hier sprake is van verwaarlozing van taken die de gemeente op grond van medebewind moet uitvoeren.

MEDEBEWIND Waarom is het opleggen van een taakstelling voor de huisvesting van statushouders medebewind? Van medebewind is sprake als de ene overheid van de andere overheid medewerking vordert aan de uitvoering van een wet, zie artikel 108 Gemeentewet. De minister van Justitie en Veiligheid is hier de overheid die medewerking vordert; het gemeentebestuur van Leudal is hier de overheid van wie medewerking wordt gevorderd. De wet die moet worden uitgevoerd is hier de Huisvestingswet. Ten slotte is de medewerking aan de uitvoering van deze wet de taakstelling. Hier is dus sprake van medebewind.

TAAKVERWAARLOZING Waarom is hier sprake van taakverwaarlozing? Volgens de provincie Limburg heeft de gemeente Leudal haar taakstelling niet gerealiseerd en heeft de gemeente dus het krachtens de Huisvestingswet gevorderde resultaat niet of niet naar behoren tot stand gebracht. Het oordeel van de provincie hierover is doorslaggevend. Hier is dus sprake van taakverwaarlozing. In zo’n situatie mag de provincie ingrijpen, zie artikel 124 Gemeentewet.

INGRIJPEN: WAT? Waaruit bestaat dat provinciaal ingrijpen? Het bestaat eruit dat de provincie zélf gaat doen wat de gemeente Leudal niet naar behoren heeft gedaan. De provincie gaat dan zélf de taakstelling realiseren en zélf zorgen voor genoeg huisvesting voor statushouders in Leudal. In wetstermen is dat ‘indeplaatsstelling’. De provincie mag ‘in de plaats stellen’ op grond van artikel 124 Gemeentewet. Trouwens, in beginsel moet de provincie zelfs ‘in de plaats stellen’.

LADDER Uiteraard mag de provincie ook bij taakverwaarlozing niet zomaar ingrijpen in de gemeente. Daarvoor moet eerst een interventieladder worden doorlopen met allerlei contacten op bestuurlijk niveau tussen provincie en gemeente. Uit de krantenberichten van De Limburger leid ik echter af dat de hoogste trede van die interventieladder inmiddels is bereikt en de provincie daadwerkelijk een besluit tot indeplaatsstelling heeft genomen. In dat besluit is de gemeente Leudal nog een (laatste) termijn gegeven om de taakstelling toch zelf te realiseren. Het bieden van zo’n (laatste) fatale termijn in het besluit tot indeplaatsstelling is wettelijk verplicht, zie artikel 124 lid 2 Gemeentewet.

NAMENS Als de gemeente die termijn ongebruikt laat verstrijken – en afgaande op heel recente berichtgeving op de gemeentelijke website lijkt dat inderdaad te gaan gebeuren – kan de provincie zich voor wat betreft de huisvesting van statushouders daadwerkelijk in de plaats stellen van de gemeente Leudal. De provincie zal dit dan doen namens de gemeente Leudal, en de provincie zal alle kosten die zij in dat verband maakt bij Leudal in rekening brengen, zie artikel 124 lid 1 Gemeentewet.   

INGRIJPEN: HOE? Hoe gaat de provincie ingrijpen? De provincie mag daarvoor gebruik maken van alle bevoegdheden uit de Gemeentewet en de Huisvestingswet die normaliter de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders of de burgemeester hebben, zie artikel 124c Gemeentewet. Uiteraard alleen voor zover gebruik van die bevoegdheden nodig is. Het gemeentebestuur heeft o.a. de bevoegdheid om een huisvestingsverordening te maken of te wijzigen, zie artikel 4 Huisvestingswet, om andere gemeentelijke verordeningen te maken of te wijzigen, zie artikel 147 Gemeentewet, en om privaatrechtelijke rechtshandelingen aan te gaan, zie artikelen 160 en 171 Gemeentewet, zoals huur of koop van een gebouw. Lang niet alle bevoegdheden van het gemeentebestuur staan echter in de Huisvestingswet en de Gemeentewet. Zo staat de bevoegdheid om bijvoorbeeld een omgevingsplan (voorheen: bestemmingsplan) vast te stellen in de Omgevingswet (artikel 2.4). Die bevoegdheden heeft de provincie dan ook niet. De gemeente moet wél weer zoveel mogelijk medewerking verlenen aan het provinciaal ingrijpen, zoals gemeenteambtenaren, apparatuur en dossiers op provinciaal verzoek ter beschikking stellen, zie artikel 124g Gemeentewet.

DELFZIJL Zover als het in Leudal is gekomen, komt het uiterst zelden voor. Er zijn slechts twee gevallen bekend. Een van die gevallen speelde zich af in de gemeente Delfzijl. Toevallig ging het er toen ook over dat de taakstelling voor de huisvesting van statushouders niet was gerealiseerd! Het betrof hier een rechtszaak die in 2018 voor de Raad van State kwam en waarin de provincie Groningen een besluit tot indeplaatsstelling had genomen. Uiteraard kan een gemeente zo’n besluit in rechte aanvechten. Dat was daar gebeurd, maar de provincie won de zaak.

SPREIDINGSWET Dit blog betrof de huisvesting van statushouders. Iets anders is de huisvesting van asielzoekers (dat gebeurt bijvoorbeeld in AZC’s). Ook daarvoor bestaan er gemeentelijke taakstellingen. Die zijn gebaseerd op een andere wet, namelijk de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen. Deze wet is beter bekend als Spreidingswet. Als een gemeente zijn taakstelling voor die laatste wet niet naar behoren uitvoert, kan er evenzeer van taakverwaarlozing sprake zijn. Dan is echter niet de provincie maar de minister bevoegd om zich in de plaats te stellen van de gemeente, zie artikel 124b Gemeentewet.

BRONNEN Naast bovengenoemde wetten zijn geraadpleegd Dagblad De Limburger van 25 maart 2026; website gemeente Leudal (1 april 2026); W. van der Woude, Tekst & Commentaar Gemeentewet, Provinciewet en Wet gemeenschappelijke regelingen, aantekeningen bij artikelen 124-124h Gemeentewet, Wolters Kluwer: 2023; J.L.W. Broeksteeg, Gemeenterecht, hoofdstuk 18 (Taakverwaarlozing), Wolters Kluwer: 2021; Teunissen en Haaren-Dresens, Van specifiek naar generiek, De Gemeentestem 2008, blz 365 e.v.  

Mr. Leon          Volgend blog op vrijdag 17 april 2026!