VRIJDAG 21 AUGUSTUS 2026 Vorige week vrijdag demonstreerden honderden boeren bij het provinciehuis in Den Bosch. Zij waren daarheen gekomen met hun landbouwtrekkers, ook via de snelweg. Helaas leidde dat tot een ernstig verkeersongeluk met dodelijke afloop. Hieronder enkele staatsrechtelijke opmerkingen naar aanleiding van die demonstratie.
BETOGING Demonstreren is een recht dat we allemaal hebben. Het is een grondrecht, zie bijvoorbeeld artikel 9 Grondwet waarin voor ‘demonstratie’ het woord ‘betoging’ wordt gebruikt.
TREKKERS Het is wettelijk verboden om met een landbouwtrekker over snelweg of autoweg te rijden, zie artikelen 42 en 22a Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990, meestal afgekort tot RVV. Het RVV is een door de regering vastgestelde algemene maatregel van bestuur. Ook als je op weg bent naar een demonstratie mag je met een landbouwtrekker niet op de snelweg of autoweg. De regionale eenheid Oost-Brabant van de politie had echter op de dag voor de aangekondigde demonstratie laten weten dat ze niet zou ingrijpen als boeren met hun trekkers de snelweg op zouden gaan voor het protest in Den Bosch; er zou alleen bij blokkades of geweld worden ingegrepen, zo stond afgelopen zaterdag in de NRC.
NATURA 2000 De boeren protesteerden/demonstreerden/betoogden tégen het kort daarvoor genomen besluit van de provincie om van enkele boeren in de buurt van bepaalde natuurgebieden de natuurvergunning in te gaan trekken. Het gaat om veeteeltbedrijven in de buurt van o.a. natuurgebied De Groote Peel. De Groote Peel is een Natura 2000-gebied. Natura 2000-gebieden zijn natuurgebieden die via de Habitatrichtlijn zelfs op Europees niveau worden beschermd.
VERGUNNING Voor de uitoefening van hun veeteeltbedrijf hadden die boeren al jaren een Natura 2000-vergunning nodig, zie artikel 2.7 Wet natuurbescherming (deze wet is inmiddels opgegaan in de Omgevingswet en het Besluit Kwaliteit Leefomgeving). Jaren geleden is hun die vergunning ook daadwerkelijk verleend. Bevoegd gezag voor die vergunningverlening was gedeputeerde staten van Noord-Brabant.
GEDEPUTEERDE STATEN Gedeputeerde staten is het dagelijks bestuur van de provincie, zie artikel 158 Provinciewet. Het bestaat uit de gedeputeerden en de commissaris van de koning, zie artikel 34 Provinciewet. De gedeputeerden zijn benoemd door provinciale staten, zie artikel 35 Provinciewet. Provinciale staten zijn gekozen door de Nederlandse inwoners van Noord-Brabant, zie artikel B2 Kieswet. Gedeputeerde staten van Brabant bestaat uit gedeputeerden van VVD, D66, PvdA, GroenLinks, Lokaal Brabant en SP.
INTREKBAAR Een eenmaal verleende Natura 2000-vergunning kan echter worden ingetrokken. Bevoegd gezag is ook daarvoor gedeputeerde staten. Gedeputeerde staten moeten een Natura 2000-vergunning zelfs intrekken als dat (kort gezegd) nodig is om verdere verslechtering van de kwaliteit van het natuurgebied te voorkomen, zie sinds 2024 artikel 8.103 lid 1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving ter uitwerking van artikel 5.29 Omgevingswet.
INTREKKING Begin juli van dit jaar hebben gedeputeerde staten besloten om de boeren aan te schrijven opdat zij hun activiteiten staken voor zover die onder hun Natura 2000-vergunning vallen, dan wel om hun Natura 2000-vergunning in te trekken. Op dit moment is hun Natura 2000-vergunning echter nog niet ingetrokken. Het intrekkingsbesluit moet nog genomen worden, maar als ze hun activiteiten niet staken zal het intrekkingsbesluit op 1 oktober worden genomen.
INTREKKINGSVERZOEK Op de achtergrond van dit besluit speelt iets dat al meer dan drie jaren gaande is. In maart 2023 hebben namelijk twee milieuorganisaties gedeputeerde staten verzocht om de vergunningen vanwege de verslechterde kwaliteit van o.a. De Groote Peel in te trekken.
VONNIS Een half jaar later (oktober 2023) namen gedeputeerde staten een besluit op dat verzoek: ze wezen het af. De Natura 2000-vergunningen bleven dus in stand. De milieuorganisaties lieten het er niet bij zitten en stapten daarom naar de rechter. De rechtszaak duurde anderhalf jaar en eindigde ermee dat de rechter in april 2025 het afwijzingsbesluit vernietigde en gedeputeerde staten opdroeg een nieuw besluit te nemen. De rechter gaf een aantal ‘strikte aanwijzingen’ mee voor hoe dat nieuwe besluit eruit moest zien. Een dik jaar later (juli 2026) zijn gedeputeerde staten tot de conclusie gekomen dat ze alleen aan het rechtbankvonnis kunnen voldoen als de bedoelde bedrijven worden aangeschreven om hun activiteiten te staken, dan wel hun natuurvergunning in te trekken.
EXTRA VERGADERING Voor provinciale staten was dat besluit reden om terug te komen van vakantie en hierover een vergadering te beleggen. Die vergadering was vorige week vrijdag. Gedeputeerden waren daarbij aanwezig, waaronder gedeputeerde Boelema (D66) die binnen gedeputeerde staten verantwoordelijk is voor vergunningverlening, toezicht en handhaving. Ook de commissaris van de koning was aanwezig, want die is voorzitter van de provinciale staten vergadering, zie artikel 9 Provinciewet.
MOTIES Weliswaar is de intrekking een wettelijke bevoegdheid van gedeputeerde staten (zie hierboven), maar provinciale staten kunnen er wel iets van vinden hoe gedeputeerde staten hun wettelijke bevoegdheid uitoefenen. Provinciale statenleden kunnen gedeputeerden over wat zij doen en nalaten vragen stellen, zie artikel 151 Provinciewet. Ze kunnen ook moties aannemen. Bijvoorbeeld moties over hoe zij willen dat gedeputeerde staten hun wettelijke bevoegdheid uitoefenen. Zo’n motie is slechts een verzoek; gedeputeerde staten zijn niet verplicht om hem uit te voeren. Als ze naar aanleiding van de gekregen antwoorden geen vertrouwen meer hebben in een gedeputeerde, kunnen provinciale staten een motie van wantrouwen aannemen. De gedeputeerde moet dan ontslag nemen, zie artikel 49 Provinciewet. Een motie van wantrouwen is dus niet slechts een verzoek!
9 ½ De vergadering van vorige week vrijdag duurde 9 ½ uur (!). Er zijn zes moties ingediend, waaronder een motie van wantrouwen voor gedeputeerde Boelema. Die motie is verworpen met 35 stemmen tegen en 16 stemmen voor. Alleen de indieners van de motie – BBB, PVV, Ja21 en FVD – stemden voor. De andere vijf moties wilden (kort gezegd) een gunstiger beleid voor de gedupeerde bedrijven. Slechts één daarvan is aangenomen: motie 100. Deze motie heet Samen kijken naar wat mogelijk is; hierin wordt gedeputeerde staten verzocht ‘met de (gedupeerde boeren) het gesprek aan te gaan en op basis van de door hen ingediende plannen te kijken of er nog wél mogelijkheden zijn aan de uitspraak van de rechter te voldoen’, maar vervolgens is een gesprek over verplaatsing en beëindiging van hun bedrijven uitdrukkelijk niet uitgesloten.
BRONNEN Naast bovengenoemde wetsbepalingen is geraadpleegd website brabant.nl (o.a. ‘extra statenvergadering op 14 augustus’: agendapunt 3, vergaderstuk Statenmededeling) en dagblad NRC van zaterdag 15 augustus jl.
Mr. Leon
Volgend blog verschijnt op vrijdag 3 september!