VRIJDAG 29 MEI 2026 De fractieleider van de VVD in de Tweede Kamer zei dat gemeenten volgens de Spreidingswet zelf mogen beslissen of ze asielzoekers opnemen en zo ja hoeveel. Wat staat er eigenlijk precies in die Spreidingswet?
WET De Spreidingswet is geen officiële naam. De officiële naam is Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen.
RECENT De wet is eind januari 2024 in werking getreden. Dat is nog geen tweeënhalf jaar geleden. Het gaat dus om een recente wet.
MEDEBEWIND In de wet staat dat gemeenten er een taak bij krijgen. Dat heet een medebewindstaak. Gemeenten hebben op heel veel beleidsterreinen medebewindstaken. De juridische basis voor medebewind staat in artikel 108 lid 2 Gemeentewet; daarin is sprake van het ‘vorderen’ van regeling en bestuur van het gemeentebestuur. Bij medebewind is dus sprake van verplichte medewerking. Daarom biedt de Spreidingswet geen ruimte voor een gemeente om zelf te beslissen over het opnemen van asielzoekers.
ZORG In artikel 6 van de Spreidingswet staat (voor zover hier relevant) dat de gemeente ‘zorg draagt voor het mogelijk maken van opvangvoorzieningen voor asielzoekers in de gemeente overeenkomstig het verdeelbesluit’. Bij recente wetten wordt voor de uitleg van wetstermen veel belang gehecht aan de betekenis die deze woorden hebben in het gewone spraakgebruik. In het gewone spraakgebruik is het volgens mij zo dat als je ergens voor moet ‘zorg dragen’ dat je dat dan gewoon moet doen.
OPVANGPLAATS Een asielzoeker is iemand uit een ander land die een asielaanvraag heeft ingediend, zie artikel 1 Spreidingswet. Een opvangvoorziening is een accommodatie voor de opvang van asielzoekers, zie opnieuw artikel 1. Een opvangplaats is de plaats bestemd voor één asielzoeker in een opvangvoorziening, zie nogmaals artikel 1.
VERDEELBESLUIT In het verdeelbesluit worden de gemeenten met name genoemd die moeten zorg dragen voor een met name genoemd aantal opvangplaatsen, zie artikel 5. Voor elke provincie is landelijk (door de minister van Justitie en Veiligheid) een apart verdeelbesluit vastgesteld.
DWINGEND Zo’n verdeelbesluit is juridisch bindend; het dwingt de gemeente om daaraan mee te werken. Dat blijkt uit de officiële toelichting op de Spreidingswet (de memorie van toelichting, met name bladzijden 7 en 8). De officiële toelichting is ook belangrijk voor de uitleg van een wet, des te meer bij een recente wet. Ook daarom biedt de Spreidingswet geen ruimte voor een gemeente om zelf te beslissen over het opnemen van asielzoekers.
ACCOMMODATIE Genoemde gemeenten zijn dus wettelijk verplicht om zorg te dragen voor het mogelijk maken van het genoemde aantal opvangplaatsen. Hoe dan? Dat kan door een geschikte accommodatie beschikbaar te stellen of door een geschikte locatie beschikbaar te stellen (inclusief de juiste vergunningen en zo), zie artikel 7 Spreidingswet. Een geschikte accommodatie is een gebouw dat minstens aan alle eisen voor opvang voldoet, zie artikel 6 lid 2. Een geschikte locatie is een plaats (bijvoorbeeld een braakliggend terrein) waar (anderen) een geschikte accommodatie op kunnen bouwen. Een gemeente kan er dus wél zelf over beslissen wáár asielzoekers worden opgevangen.
B&W Zowel gemeenteraad als het college van burgemeester en wethouders zijn wettelijk verplicht om eraan mee te werken om dit alles mogelijk te maken. Gemeentebesturen mogen natuurlijk ook méér asielzoekers opnemen en dus méér opvangplaatsen mogelijk maken dan volgens de Spreidingswet nodig is.
CONCLUSIE De VVD-fractieleider in de Tweede Kamer zei dus iets dat niet klopt.
BRONNEN Naast bovengenoemde wetsbepalingen zijn geraadpleegd dagblad NRC van zaterdag 23 mei en zondag 24 mei (p10 e.v.); de memorie van toelichting bij de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen; A.D. Belinfante en J.L. de Reede, Beginselen van het Nederlandse staatsrecht, Wolters Kluwer: 2020, bladzijden 298 e.v.
Mr. Leon
Volgend blog op vrijdag 12 juni!