DONDERDAG 22 JANUARI 2026 Twee weken geleden is de politie een genezingsdienst kort na aanvang binnengevallen waardoor er een einde aan kwam. De dienst vond plaats in een kerk in Tilburg. De burgemeester had opdracht gegeven tot de politieactie, omdat een gemeentelijke vergunning ontbrak voor het houden van de genezingsdienst. Was de politieactie rechtmatig?
APV Volgens de burgemeester was een vergunning nodig, omdat dat dat zo in de Algemene Plaatselijke Verordening Tilburg zou staan. Elke gemeente heeft een algemene plaatselijke verordening (meestal afgekort tot APV). Wat daarin staat, kan per gemeente verschillen. De gemeenteraad die elke gemeente heeft, bepaalt namelijk zelf wat erin komt te staan, zie artikel 149 van de Gemeentewet: De raad maakt de verordeningen die hij in het belang van de gemeente nodig oordeelt.
EVENEMENTENVERGUNNING In de Tilburgse APV staat dat het verboden is om een evenement te organiseren zonder vergunning van de burgemeester, zie artikel 26: Het is verboden zonder vergunning van de burgemeester een (…) evenement te organiseren. Volgens diezelfde APV zijn er uitzonderingen op die vergunningsplicht, zie artikel 26a, maar die zijn hier niet van belang.
EVENEMENT? Was de genezingsdienst een ‘evenement’? Volgens de Tilburgse APV is een evenement ‘een voor het publiek toegankelijke verrichting van vermaak (…)’, zie artikel 25. Je zou deze woorden zo kunnen uitleggen dat daarvan inderdaad sprake is bij een genezingsdienst. De dienst was immers ‘voor het publiek toegankelijk’: de omstandigheid dat je er alleen met een (gratis) ticket bij mocht zijn, maakt het niet minder publiek toegankelijk. En hoewel de dienst was bedoeld als godsdienst, sluit dat niet uit dat het (in elk geval voor sommige aanwezigen) ook een ‘verrichting van vermaak’ zou kunnen zijn geweest. In deze uitleg was de genezingsdienst een ‘evenement’ in de zin van de Tilburgse APV.
KERK De genezingsdienst vond plaats in een kerk, maar het kerkgebouw behoorde niet toe aan de organisatie van de genezingsdienst: die mocht er alleen die dag gebruik van maken. De organisatie achter de genezingsdienst was Frontrunners Ministries: een organisatie die in 2016 is opgericht door o.a. Tom de Wal. De Wal leidde ook de genezingsdienst.
OVERTREDING APV Volgens de Tilburgse APV is voor een evenement een vergunning van de burgemeester nodig. Die vergunning was er niet voor de genezingsdienst in de kerk. De APV werd dus geschonden en volgens diezelfde APV was daardoor zelfs een strafbaar feit gepleegd waarvoor een strafrechter drie maanden hechtenis kan opleggen of een geldboete, zie artikel 137: ‘Overtreding van het bij of krachtens deze verordening bepaalde (…) wordt gestraft met hechtenis van ten hoogste drie maanden of geldboete (…).’
HANDHAVING De burgemeester besloot dan ook handhavend op te treden tegen de genezingsdienst: kort na aanvang van de dienst kwam de politie de kerk binnen en beëindigde de dienst. Je kunt je afvragen of dit optreden niet erg ver ging voor zo’n evenement in zo’n gebouw, maar de burgemeester is bevoegd een overtreding van een APV-artikel dat betrekking heeft op de openbare orde te beëindigen en zich daarvoor te bedienen van de onder zijn gezag staande politie, zie artikel 172 van de Gemeentewet: De burgemeester is bevoegd overtredingen van wettelijke voorschriften die betrekking hebben op de openbare orde, te beletten of te beëindigen. Hij bedient zich daarbij van de onder zijn gezag staande politie. APV-artikelen zijn wettelijke voorschriften in de zin van dit artikel 172 Gemeentewet. In de zin van ditzelfde wetsartikel gaan de artikelen 25 en 26 van de Tilburgse APV over openbare orde; in elk geval staan ze althans in hoofdstuk 2 van die APV, wat is genaamd: ‘Orde en veiligheid, volksgezondheid en milieu’.
GRONDRECHT Was de politieactie dus rechtmatig? Nee. Toch niet. Waarom dan toch weer niet? Nou dat is vanwege de godsdienstvrijheid. Wat is godsdienstvrijheid? Godsdienstvrijheid is een grondrecht. Het staat in artikel 6 lid 1 van onze Grondwet: ‘Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.’ In dit grondrecht wordt onder ‘wet’ niet ook een APV begrepen. Volgens professor Paul van Sasse van IJsselt, bijzonder hoogleraar recht en religie aan de Rijksuniversiteit Groningen, kan voor de genezingsdienst van Tom de Wal een beroep worden gedaan op de godsdienstvrijheid, en zijn de genoemde Tilburgse APV-artikelen daarom in strijd met dit grondrecht uit de Grondwet. En dat mag niet!
BOVENGRENS Een APV is een gemeentelijke verordening en een gemeentelijke verordening mag niet in strijd zijn met de Grondwet. Dat staat o.a. in de Gemeentewet: ‘De bevoegdheid tot het maken van gemeentelijke verordeningen blijft ten aanzien van het onderwerp waarin door wetten (…) is voorzien, gehandhaafd, voor zover de verordeningen met die wetten (…) niet in strijd zijn’, zie artikel 121 van de Gemeentewet. Voor zover gemeentelijke verordeningen wél met die wetten in strijd zijn, is er geen bevoegdheid tot het maken van gemeentelijke verordeningen. De Grondwet is zo’n wet in de zin van artikel 121 Gemeentewet, en dus is de gemeenteraad niet bevoegd om een APV te maken die met de Grondwet in strijd is. Grondwet en andere wetten vormen met andere woorden een bovengrens die een gemeentelijke APV niet mag overschrijden. Als dat toch gebeurt, bijvoorbeeld omdat een artikel (of deel van een artikel) uit een APV in strijd is met de Grondwet, dan is dat (deel van het) artikel uit die APV niet geldig. Een artikel (of deel van een artikel) uit een APV kan ook alleen in bepaalde omstandigheden in strijd zijn met de Grondwet; het is dan alleen in die omstandigheden niet geldig. Dat laatste is het geval in Tilburg: voor zover de vergunningsplicht voor ‘evenementen’ in de Tilburgse APV betrekking heeft op godsdienst, is die APV in strijd met het grondrecht dat in artikel 6 van de Grondwet staat (godsdienstvrijheid), en dan geldt die vergunningsplicht niet. Met ‘wettelijke voorschriften’ in artikel 172 Gemeentewet (zie hierboven) worden alleen geldige wettelijke voorschriften bedoeld.
NIET RECHTMATIG De burgemeester was dus niet bevoegd om de politie op te dragen om de genezingsdienst van Tom de Wal die in een kerk plaatsvond te verstoren en te beëindigen. De politieactie was dus niet rechtmatig.
BRONNEN Naast bovengenoemde wetsartikelen en Tilburgse APV-artikelen (nieuwe APV van 1 januari jl.) zijn geraadpleegd dagblad NRC van 12 januari (waarin o.a. interview met professor Paul van Sasse van IJsselt); E. Brederveld, Gemeenterecht, Kluwer: 2005; Henk Post, Vrijheid van godsdienst in een democratische samenleving (diss), BJu: 2014.
Mr. Leon
Volgend blog verschijnt op vrijdag 6 februari 2026!