DONDERDAG 8 JANUARI 2026 Afgelopen weekend werd het nieuwe jaar ingeluid met een grote verrassing: de Verenigde Staten voerde een militaire operatie uit op het grondgebied van Venezuela, waarbij de president van het land (Nicolás Maduro) en zijn echtgenote werden ontvoerd en meegenomen naar de VS. Daarbij zijn vele doden en gewonden gevallen aan Venezolaanse zijde. Men leest en hoort in krant, op TV en sociale media van allerlei kanten dat deze actie een (grote) schending is van het internationaal recht. Maar wat zijn dan die internationale rechtsregels die hier zijn geschonden?
VN–HANDVEST Zo’n internationale rechtsregel is bijvoorbeeld dat een staat geen geweld mag gebruiken tegen de territoriale integriteit of de politieke onafhankelijkheid van een andere staat. Die rechtsregel staat bijvoorbeeld in het Handvest van de Verenigde Naties. Dit handvest is een verdrag dat eind juni 1945 tot stand gekomen. De Verenigde Naties wordt meestal afgekort tot VN en het handvest tot VN-Handvest.
ART. 2 In artikel 2 lid 4 van dit verdrag staat o.a. dat alle leden van de VN zich onthouden van ‘’het gebruik van geweld tegen de territoriale integriteit of de politieke onafhankelijkheid van een staat’’. De VS is lid van de VN; Venezuela is een staat.
GEWELD Het is mijns inziens zonder meer duidelijk dat de VS afgelopen weekend geweld hebben gebruikt tegen de territoriale integriteit en de politieke onafhankelijkheid van Venezuela. De VS heeft dus artikel 2 lid 4 van het VN-Handvest geschonden.
GEWELD VANUIT CURAÇAO? VS gebruikte geweld vanuit eigen land of vanuit Amerikaanse schepen in de wateren bij Venezuela. Het geweld vond dus niet (ook) plaats vanuit het veel dichterbij gelegen Curaçao of Aruba, zo heeft de Nederlandse minister van Defensie Ruben Brekelmans afgelopen maandag verklaard. Curaçao en Aruba maken net als Nederland deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden; de Nederlandse minister van defensie gaat ook over hun defensie. Een militaire Amerikaanse actie vanuit Curaçao of Aruba zou op zichzelf niet zo heel vreemd zijn, want de VS is al jaren militair aanwezig op hun vliegvelden.
FOL Dat zit zo: hun aanwezigheid is toegestaan op grond van een verdrag uit 2000 tussen ons koninkrijk en de VS. Dat is het Verdrag inzake samenwerking tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Regering van de Verenigde Staten van Amerika betreffende toegang tot en gebruik van faciliteiten in de Nederlandse Antillen en Aruba voor drugsbestrijding vanuit de lucht. Op grond van dit verdrag hebben Amerikaanse militairen toestemming voor toegang tot en gebruik van Hato International Airport op Curaçao en Reina Beatrix International Airport op Aruba, en bovendien tot aangewezen havens en bijbehorende faciliteiten, zie artikelen I en II. In dit verband worden die vliegvelden en aangewezen havens Forward Operation Locations genoemd (afgekort tot FOL). Die toestemming in het verdrag wordt trouwens uitsluitend gegeven in verband met drugsbestrijdingstaken vanuit de lucht bestaande uit waarneming, volgen en, indien van toepassing, onderscheppen in de regio, zie artikel II.
ALS WEL? Als ons koninkrijk wel zou hebben toegestaan dat de VS hun militaire actie van afgelopen weekend vanuit die FOLs op Curaçao of Aruba hadden uitgevoerd, dan was dat een daad van agressie van ons koninkrijk tegen Venezuela geweest.
STATUUT Dat staat namelijk in een ander verdrag waar ons koninkrijk partij bij is: het Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof. Het feit dat een Staat toestaat dat zijn grondgebied, dat hij aan een andere Staat ter beschikking heeft gesteld, door die andere Staat wordt gebruikt om een daad van agressie te plegen tegen een derde Staat wordt daarin namelijk beschouwd als een daad van agressie, zie artikel 8bis lid 2 aanhef en onder f. Ik ga er dan wel vanuit dat bij een FOL sprake is van het ter beschikking stellen van grondgebied.
AGRESSIE Volgens dit verdrag wordt in elk geval als een daad van agressie beschouwd de ‘’aanval door de strijdkrachten van een Staat op het grondgebied van een andere Staat, het bombarderen door de strijdkrachten van een Staat van het grondgebied van een andere Staat, het gebruik van enig wapen door een Staat tegen het grondgebied van een andere Staat of een aanval door de strijdkrachten van een Staat op de land-, zee- of luchtstrijdkrachten of de zee- en luchtvloot van een andere Staat’’, zie artikel 8bis lid 2 aanhef en onder a, b en d. Bij de Amerikaanse militaire actie van afgelopen weekend is mijns inziens van allemaal sprake.
STRAFHOF De VS heeft echter – zoals hierboven gezegd – zijn daad van agressie niet uitgevoerd vanuit Aruba of Curaçao. De Nederlandse regering of Nederlandse militaire bevelhebbers lopen dus geen risico dat ze strafrechtelijk worden vervolgd door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Minister van Defensie Brekelmans zei afgelopen dinsdag in het NOS-journaal van acht uur ook nog dat de Nederlandse marine vanwege de methode en de operatie die de VS in Venezuela uitvoeren niet langer samen met de Amerikaanse marine zal patrouilleren in de Caribische zee om drugssmokkel te bestrijden.
BRONNEN Naast de hierboven genoemde verdragen is geraadpleegd Wikipedia (Curaçao), NOS-journaal van 6 januari jl., dagblad NRC van 5 en 6 januari jl. en de Zaak Nicaragua van 27 juni 1986 bij het Internationaal Gerechtshof (te vinden op de officiële website van het hof).
Mr. Leon
Volgende bijdrage verschijnt op vrijdag 23 januari!